نویسنده: دفتر خلیج روزنامهٔ بیاِناِی اِنتیلیِ نیوز
خبرگزاری راسک: به نقل از روزنامه «بیاِناِی اِنتیلیِ نیوز»، همزمان با حملات نظامی اسرائیل بر ایران و آغاز موج اخراجهای دستهجمعی پناهجویان افغانستانی از آن کشور، زنجیرهای از بحرانها آغاز شده که موجودیت شکنندهٔ طالبان را در افغانستان بهشدت تهدید میکند. ایران که تا پیش از این حدود ۳.۸ میلیون شهروند افغانستانی بیجا شده را بهصورت نیمهتحملپذیر در خاک خود جای داده بود و بزرگترین جمعیت پناهجو را در سطح جهان در خود میدید اکنون در فاصلهٔ چند هفته، بهسوی سیاستهای اخراج اجباری و قهری روی آورده است. این چرخش تند، تا حدی ناشی از حملات هوایی اسرائیل در ماه جون سال روان بر خاک ایران است؛ حملاتی که بحران اقتصادی تهران را عمیقتر ساخته و موجی از مقصرپنداری مهاجران افغانستانی را در پی داشته است.
در پی این حملات، حکومت ایران اجرای قوانین اقامت را بهشدت سختگیرانه ساخته و در اوایل سال جاری، مدارک سرشماری حدود دو میلیون مهاجر افغانستانی را باطل اعلام کرده است. هماکنون، مهاجرانی که فاقد اسناد اقامت رسمی باشند، از حق دسترسی به خدمات اولیه مانند صحت، آموزش، و معاملات ملکی محروماند. وزارت داخلهٔ ایران اعلام کرده که تنها شش دستهٔ محدود از مهاجران افغانستانی، مانند کارمندان رسمی یا افراد دارای وضعیت سیاسی، اجازهٔ اقامت خواهند داشت؛ دیگران «باید خاک ایران را ترک کنند.» بر اساس آمار منتشرشده، تنها در یک هفتهٔ ماه جون بیش از ۸۸ هزار افغانستانی از ایران اخراج شدهاند؛ بهگونهای که گذرگاه اسلامقلعه روزانه تا ۱۰ هزار بازگشتی را پذیرش کرده است. گفته میشود این تنها پیشدرآمدی بر اخراج قریبالوقوع چهار میلیون مهاجر فاقد مدرک اقامت تا ششم جولای است رقمی که بهمراتب از اخراج ۱.۳ میلیون مهاجر از پاکستان نیز بیشتر خواهد بود. در عین حال، گزارشها حاکی از آن است که نیروهای ایرانی در جریان اخراج، داراییها و پول نقد مهاجران را مصادره میکنند؛ در حالی که ادارهٔ طالبان حتی فاقد امکانات ابتدایی برای رسیدگی به این بازگشتکنندگان است.
افغانستان که از سال ۲۰۲۱ به اینسو شاهد سقوط ۳۰ درصدی تولید ناخالص داخلیاش بوده، توان پاسخگویی به این بحران را ندارد. رژیم طالبان حتی از تأمین نیازهای جمعیت فعلیاش ناتوان است؛ چه رسد به جذب میلیونها پناهجوی بیخانمان. از سوی دیگر، اخراج گستردهٔ کودکان مهاجر از سیستم آموزشی ایران از جمله بیش از ۶۱۰ هزار دانشآموز دختر که برای فرار از ممنوعیت آموزشی طالبان به ایران پناه برده بودند موج تازهای از ناامیدی را میان خانوادهها برانگیخته است. مشروعیت طالبان که پیش از این نیز در اثر انزوای جهانی و بحرانهای داخلی آسیب دیده بود، اکنون با سه بحران اساسی روبهرو است:
۱. فروپاشی ساختار خدماتی: موج جمعیتی تازه، توان اندک اداری و اقتصادی طالبان را زیر سؤال برده است. ناتوانی در تأمین غذا، آب و سرپناه در گذرگاههای مرزی، چهرهٔ مذهبی و وعدههای ایدئولوژیک طالبان را در انظار عمومی بیاعتبار میسازد.
تهدید امنیتی: بازگشت اجباری سربازان، افسران پولیس، و مقامات پیشین که پیشتر هدف تصفیههای خشونتبار طالبان قرار گرفته بودند زمینهساز تقویت گروههایی مانند «جبههٔ آزادی افغانستان» خواهد شد. این گروهها از احتمال «آشوب و بیثباتی گسترده» هشدار دادهاند.
دشمنی داخلی با بازگشتکنندگان: ادعای مقامهای ایرانی مبنی بر همکاری برخی از مهاجران با اسرائیل در جریان جنگ ۱۲روزه، طالبان را به مظنونسازی گسترده علیه بازگشتکنندگان کشانده است. دادستان کل ایران، محمد موحدیآزاد، علناً اخراجها را بهدلیل «همکاری مهاجران با اسرائیل» توجیه کرد.
نقش اسرائیل در این بحران زنجیرهای انکارناپذیر است. حملات هوایی اسرائیل در فاصلهٔ ۱۲ تا ۲۴ جون ۲۰۲۵، زیانهایی میلیاردی به زیرساختهای نظامی و هستهای ایران وارد کرد. در واکنش، جمهوری اسلامی اقدام به بازداشت و اخراج مهاجرانی کرد که برخی منابع ادعا میکنند بهازای دریافت چند هزار دالر، با عملیات اسرائیل همکاری کردهاند ادعایی که هنوز صحت آن بهصورت مستقل تأیید نشده است. طالبان در برابر معادلهای غیرقابل حل قرار گرفته است: موج بازگشت ۲ تا ۴ میلیون مهاجر آسیبدیده، در حالی که توانایی رسیدگی به ۱۰ درصد این رقم را هم ندارد. بسیاری از این افراد حتی در افغانستان به دنیا نیامدهاند و بیش از دو نسل در ایران زیستهاند؛ دورانی که طالبان بر کابل تسلط داشت و پیش از تهاجم نظامی امریکا در ۲۰۰۱ به پایان رسیده بود.
در شرایطی که اردوگاههای مرزی پر از خانوادههای گرسنه و سرگردان است و مقامهای پیشین ممکن است به هستههای مقاومت مسلحانه بپیوندند، دستگاه سرکوب طالبان با خطر فروپاشی درونی مواجه است. سازمان بینالمللی مهاجرت نیز در گزارش اخیر خود از «روندهای قهری در بازگشت اجباری مهاجران» هشدار داده و وضعیت افغانستان را نماد رقابت منطقهای برای اخراج مهاجران دانسته است. پاکستان، ترکیه و تاجیکستان نیز همزمان اخراجها را شدت بخشیدهاند. فروپاشی ساختاری حکومت طالبان که روزگاری حتی تصور آن دشوار بود اکنون در عرض چند ماه ممکن به واقعیت بدل شود. این روند، بهطور فاجعهباری نشان میدهد که درگیریهای ایران و اسرائیل چگونه به زنجیرهای از ناپایداری در سراسر آسیای غربی، جنوبی و مرکزی انجامیده است. این در حالیست که حکومت بهرسمیتناشناختهٔ کابل همچنان خواهان آزادسازی داراییهای مسدودشده است، اما اکنون با بزرگترین آزمون بقای خود روبهرو است.
سندیگال خبرنگار پیشکسوت و نویسنده کتاب «ناپلئون افغانستان»درگذشت
جمعیت اسلامی افغانستان خواستار بازنگری در سیاستهای اخراج مهاجرین از ایران و پاکستان شد
آنگلا مرکل: آلمان در قبال افغانستانیهایی که وعده پذیرش دریافت کردهاند، مکلف است
افزایش نگرانکننده موارد خودکشی در قندهار؛ یک جوان دیگر جان باخت
