حفیظ منصور: اگر پارسی بمیرد، افغانستان بی‌ریشه می‌شود

خبرگزاری راسک: حفیظ منصور، نماینده‌ی پیشین مجلس نمایندگان افغانستان، در یادداشتی که در صفحه‌ی فیس‌بوک خود منتشر کرده است، هشدار می‌دهد که زبان پارسی در افغانستان هم‌زمان در دو جبهه در حال فرسایش است: یکی از سوی امارت طالبان با سیاست‌های رسمی و ساختاری، و دیگری از درون، از طریق تهی‌شدن این زبان از نظام ارزشی و معنایی که آن را طی قرن‌ها شکل داده است.

به گفته‌ی منصور، طالبان با صدور پی‌درپی فرمان‌ها و بخش‌نامه‌ها، به‌گونه‌ای هدفمند در حال محدودسازی کاربرد زبان پارسی در عرصه‌ی عمومی‌اند. او می‌نویسد که حذف پارسی از مکاتبات اداری، کنارزدن آن از ساختارهای رسمی، و زدودن نام‌های پارسی از لوحه‌ها و نهادها، بخشی از یک پروژه‌ی سازمان‌یافته برای تضعیف یک هویت تاریخی است؛ پروژه‌ای که تنها یک سیاست زبانی نیست، بلکه تلاشی برای بازتعریف هویت فرهنگی کشور به نفع یک قرائت بسته و ایدئولوژیک به‌شمار می‌رود.

در برابر این روند، شماری از پارسی‌گویان و کنش‌گران فرهنگی به دفاع از این زبان برخاسته‌اند؛ از نوشتن یادداشت و بیانیه گرفته تا برجسته‌سازی عظمت تاریخی و زیبایی ادبی پارسی. با این حال، منصور تأکید می‌کند که این واکنش‌ها، هرچند مهم، اما ناکافی‌اند؛ زیرا اغلب به ظاهر زبان محدود می‌مانند و به ریشه‌های عمیق‌تر بحران توجه نمی‌کنند.

او در تحلیل خود توضیح می‌دهد که زبان تنها از واژه‌ها ساخته نشده، بلکه بر سه رکن بنیادین استوار است: لفظ، معنا و ادا. به باور او، لفظ همان پوشش بیرونی زبان است؛ زیبا و تأثیرگذار، اما هرگز جایگزین معنا نمی‌شود. آنچه به پارسی قدرت و ماندگاری بخشیده، جهان معنایی‌ای است که در طول تاریخ در این زبان شکل گرفته است.

منصور یادآوری می‌کند که پارسی حامل نظامی از ارزش‌های انسانی و اخلاقی است؛ از خداشناسی و آخرت‌شناسی گرفته تا انسان‌دوستی، احسان، جوانمردی، عفو، نیکی، سخاوت، تواضع و فروتنی. به گفته‌ی او، دفاع از پارسی، در واقع دفاع از همین ارزش‌هاست و اگر این پیوند گسسته شود، زبان به پوسته‌ای بی‌جان فروکاسته خواهد شد.

در بخش دیگری از این یادداشت، نویسنده از «جبهه‌ی دوم» سخن می‌گوید؛ جبهه‌ای که به‌گفته‌ی او، زمانی گشوده می‌شود که مفاهیمی در تضاد با سنت‌های ریشه‌دار این زبان، با الفاظ پارسی بیان می‌شوند. منصور هشدار می‌دهد که این روند، به همان اندازه که سیاست‌های رسمی طالبان خطرناک است، می‌تواند پارسی را از درون تهی و تضعیف کند.

به باور او، پارسی امروز نه‌تنها با حذف ساختاری از سوی حاکمیت، بلکه با تحریف مفهومی نیز تهدید می‌شود. او نتیجه می‌گیرد که اگر این دو روند هم‌زمان مهار نشوند، یکی از کهن‌ترین زبان‌های منطقه، پیش از آن‌که از بیرون حذف شود، از درون فرسوده خواهد شد.