خبرگزاری راسک: وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان اعلام کرده است که در نشست اخیر «شورای عالی زبانها»، درباره اصلاح و معیارسازی رسمالخط زبانهای کشور تصمیمگیری صورت گرفته است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان با نشر خبرنامهای نوشته است؛ این نشست که به ریاست عتیقالله عزیزی، معین فرهنگ و هنر این وزارت، و با حضور مقامهای فرهنگی و زبانی برگزار شد؛ شرکتکنندگان درباره «اهمیت زبانها، حفظ هویت فرهنگی، جمعآوری منابع زبانی و تدوین اصول املاء و نگارش معیار» گفتوگو کردهاند.
خبرنامه افزوده است که قرار است سمینارها و کارگاههای علمی در زمینه اصلاح «املاء و معیاری سازی زبان دری» برگزار شود و کمیتههای علمی برای «صیانت و گسترش زبانها» تشکیل گردد.
طالبان تأکید کردهاند که این اقدامهای بخشی از برنامههای درازمدت آنها برای «تقویت هویت فرهنگی و زبانی کشور» است.
با این حال، منابع اداری و فرهنگی در کابل و سایر استانها میگویند که در عمل، سیاست زبانی طالبان به سمت تحمیل زبان پشتو در نظام اداری و محدودسازی زبان پارسی دری، سوق یافته است.
گزارشها نشان میدهد که طالبان در بیشتر وزارتخانهها، مکاتبات رسمی را به زبان پشتو مقید کردهاند و استفاده از پارسی را در نامهنگاریهای اداری محدود ساختهاند.
کارمندان ادارات محلی در استانهای شمالی مانند بدخشان، تخار و بلخ و سایر استانها میگویند که بسیاری از مکتوبهایی که از کابل به ادارههایشان میرسد، فقط به زبان پشتو نوشته شده و این موضوع درک محتوا و اجرای دستورها را با مشکل روبهرو کرده است.
یکی از کارمندان محلی بدخشان به خبرگزاری راسک میگوید: «بیشتر مکتوبهای رسمی از کابل به پشتو است. هیچکس از کارمندان با این زبان آشنا نیستند، اما یک کار اجباری است.» این کارمند محلی افزود: جالب است، مثلا خود رئیسها در ادارهها از جمله افراد طالبان هستند، پشتو بلد نیستند، اما به خاطر مقامهای خود را خوش بسازند میگویند ضروری است که باید پشتو یاد بگیرید، همه کارمندان باید پشتو یاد بگیرند. . .»
کارشناسان فرهنگی تاکید میکنند که سیاست زبانی طالبان نهتنها با واقعیت چندزبانه افغانستان در تضاد است، بلکه موجب تضعیف انسجام اداری و شکاف فرهنگی در میان اقوام کشور میشود.
از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، نشانههای متعددی از تبعیض زبانی و فرهنگی دیده شده است. حذف زبان پارسی از لوحههای رسمی، تغییر نامگذاریها، و الزام مکاتبات به پشتو، از جمله اقدامهای است که نگرانی گسترده میان اهل فرهنگ و زبانشناسان برانگیخته است.
در ماه سرطان سال جاری، سندی از وزارت داخله طالبان منتشر شد که نشان میداد این وزارت استفاده از زبان پشتو را در تمامی مکاتبات داخلی «الزامی» کرده است.
آگاهان تاکید میکنند که اگرچه طالبان در ظاهر از «اصلاح رسمالخط» سخن میگویند، اما در عمل رویکرد آنها به سمت تمرکز زبانی و حذف تدریجی پارسی دری بهعنوان زبان میانقومی و اداری کشور پیش میرود؛ روندی که میتواند هم ساختار اداری را دچار ناهماهنگی کند و هم وحدت فرهنگی افغانستان را تهدید نماید.
به باور فرهنگیان، طالبان با هدف تکقومسازی قدرت در افغانستان و سرکوب اقوام غیرپشتون، بهگونهی هدفمند در پی تضعیف و حاشیهنشینی زبان پارسیدری هستند.
فرهنگیان تاکید میکنند که این سیاست، بخشی از برنامه پنهان و حسابشده طالبان است که با جدیت و در عین حال بهصورت خاموش و غیررسمی دنبال میشود. فرهنگیان باور دارند آنچه طالبان زیر نام «اصلاح املاء و معیارسازی زبانهای محلی» مطرح میکنند، در واقع تلاشی برای گنجاندن واژهها و ساختارهای پشتو در زبان فارسیدری است؛ اقدامی که ریشه در تفکر قومی دارد و در ۱۰۰ سال گذشته نیز یکی از اهداف جریانهای قومگرا در افغانستان بوده است.
در طول سالها، واژههایی مانند «پوهنتون» و دهها اصطلاح دیگر بهنام «ترمینولوژی ملی» به زور وارد زبان پارسیدری شده و اکنون طالبان همان سیاست را با پوشش دین و شریعت و بهشیوهای ماهرانه و سازمانیافته، ادامه میدهند.
