ایران: ۲۷۰ میلیارد دالر خسارت جنگی باید جبران شود

خبرگزاری راسک: جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که در پی خسارات گسترده ناشی از حملات ایالات متحده و اسرائیل، خواهان دریافت غرامت جنگی است؛ همزمان با آن‌که نشانه‌هایی از احتمال ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن با میانجی‌گری بازیگران منطقه‌ای دیده می‌شود.
به گزارش الجزیره، نماینده ایران در سازمان ملل متحد روز سه‌شنبه تأکید کرد که پنج کشور منطقه‌ای باید به دلیل آنچه «استفاده از قلمروشان برای انجام حملات علیه ایران» خوانده شد، در پرداخت غرامت مشارکت کنند. تهران همچنین پیشنهاد داده است سازوکاری تحت عنوان «پروتکل تنگه هرمز» طراحی شود که بر اساس آن، از کشتی‌های عبوری این گذرگاه حیاتی، عوارضی برای جبران خسارات اخذ شود.
برآوردهای اولیه نشان می‌دهد که ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فبروری، متحمل حدود ۲۷۰ میلیارد دالر خسارت مستقیم و غیرمستقیم شده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری روسی ریا نووستی اعلام کرد که موضوع غرامت در مذاکرات اخیر تهران و واشنگتن در پاکستان مطرح شده و در هر دور احتمالی گفت‌وگوهای آینده نیز در دستور کار خواهد بود.
مقام‌های ایرانی می‌گویند ارزیابی کامل خسارات هنوز ادامه دارد، اما حملات مکرر، طیف وسیعی از زیرساخت‌های حیاتی را هدف قرار داده است؛ از جمله تأسیسات نفت و گاز، صنایع پتروشیمی، کارخانه‌های فولاد و آلومینیوم، و همچنین مراکز نظامی.
افزون بر این، شبکه‌های حمل‌ونقل شامل پل‌ها، بنادر، خطوط راه‌آهن، و نیز دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، نیروگاه‌ها و تأسیسات آب‌شیرین‌کن آسیب دیده‌اند. گزارش‌ها همچنین از تخریب یا آسیب‌دیدگی شمار زیادی از بیمارستان‌ها، مدارس و منازل مسکونی حکایت دارد؛ روندی که بازسازی آن به گفته مقام‌ها «سال‌ها زمان خواهد برد».
سخنگوی دولت ایران اذعان کرده است که «واقعیت‌های اقتصادی موجود» مانع از آن است که دولت بتواند خسارات وارده به شهروندان را جبران کند. همزمان، صنعت هوانوردی نیز با آسیب جدی مواجه شده است. به گفته مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی، حدود ۶۰ هواپیمای غیرنظامی از چرخه فعالیت خارج شده‌اند که ۲۰ فروند از آن‌ها به‌طور کامل نابود شده‌اند.
در حال حاضر تنها حدود ۱۶۰ هواپیمای مسافربری در ایران فعال است که بسیاری از آن‌ها قدیمی بوده و به دلیل تحریم‌ها، تأمین قطعات و نگهداری آن‌ها با دشواری جدی روبه‌رو است. شرکت‌های هواپیمایی همچنین از زیان سنگین مالی، به‌ویژه در دوره تعطیلات نوروز، خبر داده‌اند.
چندین فرودگاه بین‌المللی از جمله در تهران، تبریز، ارومیه و خرم‌آباد در جریان حملات آسیب جدی دیده‌اند؛ باندهای پرواز، برج‌های کنترل و آشیانه‌ها از جمله اهداف این حملات بوده‌اند.
با وجود گستردگی خسارات و نیز تأثیر محاصره دریایی آمریکا بر بنادر ایران، مقام‌های این کشور تأکید کرده‌اند که در مذاکرات احتمالی با واشنگتن، امتیازات اساسی نخواهند داد؛ به‌ویژه در موضوع غنی‌سازی هسته‌ای.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با رد تمدید آتش‌بس دو هفته‌ای، هشدار داده است که چنین اقدامی می‌تواند به آمریکا و اسرائیل فرصت بازسازی توان نظامی بدهد. او تصریح کرده است: «یا باید حقوق ایران، از جمله کنترل بر تنگه هرمز، به رسمیت شناخته شود، یا بازگشت به جنگ اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.»
بر اساس داده‌های مؤسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI)، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۸ میلیارد دالر صرف هزینه‌های نظامی کرده و مقام‌ها وعده داده‌اند این رقم را افزایش دهند. با این حال، اقتصاد کشور همچنان تحت فشار تحریم‌ها، سوءمدیریت و فساد ساختاری قرار دارد.
قطع گسترده اینترنت که بیش از ۹۰ میلیون نفر را دربرگرفته، به‌عنوان یکی از عوامل تشدید بحران اقتصادی مطرح شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که این محدودیت‌ها روزانه تا ۸۰ میلیون دالر خسارت اقتصادی مستقیم و غیرمستقیم به کشور وارد می‌کند.
در حالی که دولت مسئولیت این وضعیت را به شورای عالی امنیت ملی نسبت داده، وزارت ارتباطات به‌دنبال اجرای طرح «اینترنت طبقاتی» است؛ طرحی که دسترسی محدودتر برای عموم و دسترسی گسترده‌تر برای گروه‌های منتخب را پیش‌بینی می‌کند.
همزمان، بازار غیررسمی فروش ابزارهای دور زدن فیلترینگ، از جمله وی‌پی‌ان، به‌شدت رونق گرفته است و حتی در بخش نظرات رسانه‌های نزدیک به حاکمیت نیز مطالبه «آزادی اینترنت» به یکی از پرتکرارترین خواسته‌ها تبدیل شده است.
گزارش الجزیره نشان می‌دهد که ایران در شرایطی پیچیده از یک‌سو با خسارات سنگین جنگی و فشارهای اقتصادی داخلی مواجه است و از سوی دیگر تلاش دارد در آستانه مذاکرات احتمالی، با طرح موضوع غرامت و تأکید بر خطوط قرمز راهبردی، موقعیت خود را تقویت کند؛ وضعیتی که می‌تواند مسیر گفت‌وگوها را بیش از پیش پیچیده و چندلایه سازد.