نویسنده: سودابه صدری
خبرگزاری راسک: شاید گفتن از امید و آرزو در این روزها، وقتی آسمان ایران زیر باران موشکهای دشمن است و مرگ لحظهبهلحظه در برابر چشمان ما صف کشیده، توهمی بیش نباشد. اما حتی در دل همین تاریکی، جایی که ترس و وحشت همهجا را فرا گرفته، انسان میتواند نور خود را بیابد؛ همان نور درونی که با تمرکز بر هدف و پاکیزه ساختن نفس روشن میشود.
وقتی صدای انفجار جای نفس کشیدن را میگیرد و زمین زیر پا میلرزد، وقتی هر لحظه ممکن است تاریکی مرگ در خانهات را بکوبد، چه چیزی تو را به ایستادن، به تلاش و به ادامه دادن وادار میکند؟ پاسخ، همان است که خداوند در قرآن به ما یادآوری میکند: تزکیه نفس و تمرکز بر اهداف والا.
در سوره شمس، پس از سوگندهای پرشکوه به خورشید، ماه و نفس انسانی، خداوند رسالت رستگاری را چنین بیان میکند:
«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا، وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا»
(به تحقیق رستگار شد کسی که نفس خود را پاکیزه داشت، و نومید گشت آن کس که آن را آلوده ساخت.)
این آیات، فراتر از هشدار اخلاقی، چراغ راهی هستند برای هر کسی که میخواهد در میان آشوب و بحران، پایدار بماند. انسانی که نفس خود را تزکیه میکند و بر هدفی والا تمرکز دارد، قادر است ترسهای بیرونی را پشت سر بگذارد و مسیر پیشرفت و پیروزی را بسازد.
تاریخ معاصر جهان نمونههای بیشماری از چنین افرادی دارد.
کیم وو چونگ، بنیانگذار امپراتوری صنعتی دوو، در سال ۱۹۴۲ در کره جنوبی زاده شد. کودکی او در آتش جنگ کره (۱۹۵۰–۱۹۵۳) و در میان فقر و محرومیت گذشت. اما روحیه کارآفرینی و تعهد به جامعه، او را از تلاش بازنداشت. در سال ۱۹۶۷ شرکت دوو را بنیان گذاشت و توانست در دهه ۱۹۸۰، آن را به بزرگترین صادرکننده خودرو، کشتی و لوازم الکترونیکی کره جنوبی تبدیل کند، بیش از پنجاه هزار فرصت شغلی ایجاد نماید و صنایع مختلف کشور را بازسازی کند. کیم وو چونگ نشان داد که تمرکز بر هدف، پاکیزگی نیت و خدمت به جامعه، حتی در دل ویرانی و جنگ، میتواند سرنوشت یک ملت را دگرگون سازد.
در مسیر دیگری از جهان، سویچرو هوندا، بنیانگذار شرکت هوندا، نمونهای بیبدیل از توانایی غلبه بر ترس و بحران است. او در سال ۱۹۰۶ در ژاپن زاده شد و نوجوانی را با از دست دادن پدر آغاز کرد. پس از جنگ جهانی دوم، هنگامی که ژاپن در ویرانههای فقر دست و پا میزد، هوندا شرکت خود را بنیان نهاد. او با تزکیه نفس در پشتکار و نوآوری، نخستین موتورسیکلت Super Cub را ساخت که به پرفروشترین موتورسیکلت تاریخ بدل شد و سپس با تولید خودرو Civic، هوندا را به جمع ده شرکت برتر خودروساز جهان رساند. هوندا نشان داد که پاکیزگی در نیت، تمرکز بر هدف و پشتکار، حتی در ژرفترین بحرانها، میتواند زندگی میلیونها انسان را متحول سازد و جامعه را نجات دهد.
در گستره فرهنگ و ادب پارسی، حافظ شیرازی جلوهای بیهمتا از پایداری و خلاقیت در دل بحران است. منابع معتبر تاریخی نشان میدهند که شیراز در سده هشتم و نهم هجری، دورهای پرآشوب را تجربه میکرد: رقابتهای محلی، نفوذ اتابکان و تهدیدهای نظامی، امنیت شهر را گاه دچار بحران میکرد. حافظ با تزکیه نفس و دلسپردن به حقیقت و زیبایی، غزلهایی خلق کرد که امروز نه تنها نماد مقاومت روحی، بلکه تجلی پایبندی به آرمانهای انسانی و اخلاقیاند.
او خود گفته است:«در اندرون من خسته دل ندانم کیست / که من خموشم و او در فغان و در غوغاست»
گویی همان ندای درونیای که خداوند در سوره شمس به آن اشاره میکند، سرچشمه الهام او بود.
این سه نمونه، از سه جهان متفاوت، نشان میدهند که تمرکز بر هدف و تزکیه نفس، مسیری است که انسان را از بحرانها عبور میدهد، حتی وقتی جهان اطراف ویران است.
در پایان، شایسته است به زندگی و اندیشههای ویکتور فرانکل، روانشناس برجسته و بازمانده اردوگاههای مرگ نازی، نظر کنیم. او در کتاب ماندگار «انسان در جستجوی معنا» نشان میدهد که حتی در تاریکترین شرایط، یافتن معنا و تمرکز بر هدف — همان تزکیه نفس و پاکیزه داشتن آن از یأس و پوچی — نیرویی میآفریند که انسان را از هراسها و بحرانها عبور میدهد. فرانکل مینویسد:«آنان که چرایی برای زیستن دارند، با هر چگونگیای کنار میآیند.»
و این همان رستگاریای است که قرآن از آن سخن میگوید:
«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا.»
