خبرگزاری راسک: افغانستانِ تحت سلطه طالبان و پاکستان بار دیگر وارد چرخهای از درگیریهای مرگبار شدهاند؛ تبادل آتش توپخانه و خمپاره در امتداد مرزی کوهستانی و پرمناقشه که به گفته وزیر دفاع پاکستان، صبر کشورش را «به پایان» رسانده و اکنون به «جنگی آشکار» با همسایه طالبانمحورش انجامیده است.
این تازهترین شعلهور شدن تنشها در منازعهای متناوب است که ارتش قدرتمند، مجهز و هستهای پاکستان را در برابر جنگجویان طالبان افغانستان قرار میدهد؛ گروهی ایدئولوژیک با دههها تجربه جنگ چریکی که پس از سالها شورش مسلحانه، در سال ۲۰۲۱ بر نیروهای ایالات متحده و ناتو بر اساس توافق دوحه قدرت را در کابل بهدست گرفت.
به گزارش سیانان، اواخر شام پنجشنبه، نیروهای طالبان حملاتی را علیه مواضع پاکستانی در بخشهایی از مرز طولانی و مورد مناقشه دو کشور آغاز کردند؛ مرزی حدود ۱۶۰۰ مایلی که از کوهستانها و بیابانهای صعبالعبور میگذرد و سالهاست کانون بیثباتی است.
کابل اعلام کرد این حملات در واکنش به بمبارانهایی صورت گرفته که به گفته طالبان، پاکستان در آخر هفته گذشته علیه آنچه «اردوگاههای شبهنظامیان» در خاک افغانستان خوانده، انجام داده و دستکم ۱۸ کشته برجای گذاشته است.
در پاسخ، پاکستان بامداد امروز جمعه، ۸ حوت، عملیاتی با عنوان «غضب للحق» یا «Operation Righteous Fury» را آغاز کرد.
حملات هوایی پاکستان کابل، استان جنوبشرقی پکتیا و قندهار را هدف قرار داد؛ قندهاری که بهعنوان زادگاه معنوی طالبان شناخته میشود و بنا بر گزارشها محل استقرار رهبر پنهانکار این گروه، هبتالله آخندزاده است.
پاکستان اعلام کرد حملات بامداد جمعه تأسیسات دفاعی طالبان را هدف قرار داده است؛ اقدامی که نشانه تشدید قابل توجه راهبرد تلافیجویانه اسلامآباد علیه حاکمیت طالبان به شمار میرود.
یکی از ساکنان کابل که بهدلایل امنیتی نامش فاش نشده، به سیانان گفت خانوادهاش با صدای انفجاری مهیب از خواب بیدار شدند.
او گفت: «وحشت کرده بودم. بعد صدای تیراندازی شنیدیم. وقتی از پنجره آپارتمان نگاه کردیم، شعلههایی شبیه گلوله را دیدیم که به آسمان میرفت.»
او افزود تا ساعت ۵ صبح بیدار مانده و از آنچه ممکن است رخ دهد، هراس داشته است.
به گفته او: «از همان انفجار اول، چراغهای بیشتر خانهها و آپارتمانهای اطراف روشن شد. مطمئنم همه ساکنان کابل در ترس از اصابت بمب نشستهاند.»
دو طرف آمار متفاوتی از تلفات ارائه کردهاند. پاکستان مدعی شد نیروهایش ۱۳۳ جنگجوی طالبان را کشتهاند، در حالی که طالبان اعلام کرد هشت سربازش جان باختهاند. سیانان تأکید میکند به دلیل دورافتاده بودن منطقه، امکان راستیآزمایی مستقل این ارقام وجود ندارد.
در منطقه باجور در شمالغرب پاکستان، یک خمپاره شلیکشده از سوی طالبان به خانهای اصابت کرد و به گفته یک افسر پولیس به نام فضل اکبر، پنج نفر از جمله دو کودک و یک زن زخمی شدند.
خیر. با وجود پیوندهای اقتصادی و فرهنگی عمیق، روابط دو کشور همواره پیچیده و آمیخته با بیاعتمادی بوده است. در اکتبر گذشته، مرگبارترین درگیری سالهای اخیر رخ داد و از آن زمان آتشبسی شکننده برقرار بود.
پس از آنکه طالبان در سال ۲۰۰۱ به دلیل پناه دادن به عاملان حملات ۱۱ سپتامبر از قدرت برکنار شدند، پاکستان به یکی از مهمترین حامیان این گروه بدل شد. جنگجویان طالبان در آن سوی مرز پناه یافتند و از حمایتهایی در شورش علیه دولت مورد حمایت آمریکا برخوردار شدند؛ شورشی که به طولانیترین جنگ تاریخ ایالات متحده انجامید.
اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در پی خروج آشفته آمریکا در سال ۲۰۲۱، پاکستان با موجی از خشونتهای اسلامگرایانه مواجه شده است.
اسلامآباد بخش بزرگی از این خشونتها را به تیتیپی (تحریک طالبان پاکستان) نسبت میدهد و کابلِ تحت حاکمیت طالبان را به پناه دادن به این گروه متهم میکند. طالبان افغانستان این اتهام را رد کردهاند.
بر اساس دادههایی که ارتش پاکستان در اختیار سیانان گذاشته، بیش از ۱۲۰۰ نفر شامل نظامیان و غیرنظامیان در حملات شبهنظامیان در سال ۲۰۲۵ کشته شدهاند؛ رقمی دو برابر سال ۲۰۲۱، زمانی که طالبان به قدرت بازگشتند.
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در نوامبر به سیانان گفته بود بسیاری از چهرههای طالبان هنوز در پاکستان املاک و خانواده دارند. او در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش خشونتها مصداق «بازگشت تبعات» است، گفته بود: «بله، فکر میکنم همینطور است.»
او بامداد امروز جمعه در شبکه اجتماعی اکس طالبان را متهم کرد که «تمام تروریستهای جهان را گرد آورده» و «تروریسم صادر میکنند»، در حالی که مردم خود را از حقوق بشر محروم کردهاند.
او نوشت: «صبر ما تمام شده است. اکنون میان ما و شما جنگ آشکار است.»
بر اساس گزارش «موازنه نظامی ۲۰۲۵» مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (آیآیاساس)، شکاف میان توان نظامی پاکستان و طالبان چشمگیر است.
پاکستان بهعنوان یک قدرت هستهای، دارای ساختار دفاعی پیشرفته شامل ارتش، نیروی هوایی، نیروی دریایی و تفنگداران دریایی است. طبق برآورد آیآیاساس، این نیروها حدود ۶۶۰ هزار نیروی فعال دارند و با نزدیک به ۳۰۰ هزار نیروی شبهنظامی و پولیس نظامی پشتیبانی میشوند.
توان متعارف پاکستان با جنگندههای F-16 ساخت آمریکا، میراژهای فرانسوی و JF-17 که با همکاری چین تولید شده، تقویت شده است.
در مقابل، افغانستان نیرویی واحد و غیرمتعارف دارد: طالبان. شمار نیروهای این گروه کمتر از ۲۰۰ هزار نفر برآورد میشود و فاقد نیروی هوایی کارآمد است. طالبان به چند بالگرد و هواپیمای ترابری قدیمی دوران شوروی و شماری پهپاد تجاری متکیاند.
با وجود کمبود تسلیحات سنگین، جنگ چریکی، سختجانی ایدئولوژیک و تجربه طولانی جنگ نامتقارن، ویژگی محوری ساختار نظامی طالبان محسوب میشود.
درگیریهای پیشین پس از چند روز با میانجیگری کشورهایی چون عربستان سعودی و ترکیه فروکش کرده بود. اما تحلیلگران هشدار میدهند تشدید بیشتر میتواند بیثباتی منطقه را عمیقتر کند.
سمینه احمد، مدیر ارشد پروژه آسیای جنوبی در «گروه بحران»، گفت:
«پاکستان روشن کرده اگر طالبان افغانستان علیه رهبران و جنگجویان تیتیپی در خاک افغانستان اقدام نکنند، دوباره دست به عمل خواهد زد.»
او افزود: «اسلامآباد و طالبان باید فوراً مذاکرات را با تسهیل شرکای مورد اعتماد مانند ترکیه، قطر و عربستان سعودی از سر بگیرند.»
در مجموع، آنچه رخ میدهد تنها یک درگیری مرزی مقطعی نیست، بلکه نشانه شکاف عمیق و فزاینده میان یک دولت مجهز منطقهای و حاکمیتی ایدئولوژیک در کابل است که همچنان با چالش مشروعیت بینالمللی، انزوای سیاسی و بحرانهای امنیتی دستبهگریبان است. تداوم این چرخه خشونت میتواند پیامدهایی فراتر از دو کشور داشته باشد و ثبات شکننده آسیای جنوبی را بیش از پیش تهدید کند.
