خبرگزاری راسک: یک پژوهش تازه که از سوی جاوید فرهاد، شاعر و نویسنده، در صفحه فیسبوک او منتشر شده، بار دیگر بحث ریشههای زبانی قرآن مجید را در محافل علمی و فرهنگی برجسته کرده است. این نوشته با استناد به منابع معتبر زبانشناسی و روش ریشهشناسی واژهها، به بررسی واژههایی میپردازد که خاستگاه آنها به زبانهای ایرانی باستان، بهویژه پارسی میانه (پهلوی) و اوستایی، بازمیگردد.
فرهاد تأکید میکند که پرداختن به واژههای دخیل در قرآن، موضوع تازهای نیست و پیش از او نیز شماری از زبانشناسان برجسته جهان اسلام و غرب در این زمینه پژوهشهای گسترده انجام دادهاند. از جمله این پژوهشگران میتوان به دکتر آذرتاش آذرنوش، محمدعلی امام شوشتری، ادی شیر، دکتر محمد التونجی، موهوب بن احمد معروف به ابیمنصور جوالیقی و آرتور جفری اشاره کرد.
بهگفته فرهاد، دکتر آذرنوش در کتاب «راههای نفوذ زبان پارسی در فرهنگ و زبان تازی»، خاستگاه بسیاری از واژههای عربی با ریشه پارسی را شناسایی کرده است. پیش از او نیز محمدعلی امام شوشتری در کتاب «فرهنگ واژههای پارسی در زبان عربی»، ادی شیر در اثر «الالفاظ الفارسیه المعرب»، و دکتر محمد التونجی در کتاب «معجم المعرّبات الفارسیه»، فهرستهای جامعی از این واژهها ارائه کردهاند.
نخستین پژوهش سامانمند در این حوزه، به قرن ششم هجری بازمیگردد؛ زمانی که ابیمنصور جوالیقی در کتاب مشهور خود «المعرّب» بیش از ۸۰۰ واژه پارسی را که به عربی راه یافته بودند، ثبت کرد. در دوره معاصر، ادی شیر نزدیک به ۱٬۰۷۰ واژه و دکتر التونجی بیش از سه هزار واژه با ریشه پارسی را در زبان عربی شناسایی کردهاند.
در سطح بینالمللی، آرتور جفری، زبانشناس و اسلامشناس انگلیسی، در کتاب معروف خود با عنوان
The Foreign Vocabulary of the Qur’an (واژههای خارجی در قرآن)
کوشیده است واژههای غیرعربی موجود در قرآن کریم را از دیدگاه ریشهشناختی بررسی و منشأ آنها را مشخص کند.
جاوید فرهاد در نوشته خود، با استناد به پژوهشهای پیشین، نمونههایی از واژههای دارای ریشه پارسی (پهلوی یا اوستایی) در قرآن مجید را چنین برمیشمارد:
ابریق (آفتابه): از «آبریز» پارسی
استبرق: از «استبرک» پهلوی
برزخ: از «برسنگ» پارسی
برهان: از «پروهان» پارسی
تنور: از «تنور» پهلوی
جزیه: از «گزیت» پارسی
جناح: از «گناه» پارسی
درهم: از Draham پهلوی
دین: از Den پهلوی
رزق: از «روجیک» پهلوی
روضه: از Rodah پهلوی
زنجبیل: از Sangipel پهلوی
سجیل: از «سنگ» و «گل» پارسی
سراج: از «چراغ» پارسی
سوق: از Shoka پهلوی
فیل: از «پیل» پهلوی
کنز: از «گنج» پارسی
مسک: از «مشک» پهلوی
نسخه: از Nask/Naska اوستایی و پهلوی
ورده: از Varda پهلوی و اوستایی
یاقوت: از «یاکند» پارسی
فرهاد در پایان تأکید میکند که وجود واژههای دخیل در قرآن، نهتنها از ارزش دینی و زبانی آن نمیکاهد، بلکه نشاندهنده پیوندهای تاریخی، فرهنگی و زبانی میان تمدنهای کهن منطقه است؛ پیوندهایی که زبان عربی و قرآن کریم را به بخشی از یک میراث گسترده تمدنی بدل کرده است.
