خبرگزاری راسک: اهمیت یک حمله انتحاری وابسته به داعش در ۱۹ جنوری ۲۰۲۶ در رستورانی در کابل که دستکم هفت نفر از جمله یک شهروند چینی را کشت، از نگاه جهانی کمتوجه بود، اما این حادثه بار دیگر نشان داد که تهدید گروههای مسلح در افغانستان همچنان جدی و فراتر از مرزها است.
این تهدید دیگر محدود به خاک افغانستان نیست؛ کشورهایی مانند پاکستان و تاجیکستان گزارش دادهاند که حملات مرزی گروههایی که تحت نظارت یا کنترل ضعیف طالبان فعالیت میکنند، خشونت را در این کشورها افزایش داده و حتی منافع چینی را نیز هدف گرفته است.
به نقل از نشنال اینترست، در دوران جمهوری پیشین افغانستان، نزدیک به ۱۳ هزار مدرسه دینی در وزارت تحصیلات ثبت شده بود و حدود ۱.۵ میلیون دانشآموز داشت. امروز این آمار به حدود ۲۳ هزار مدرسه و دو برابر دانشآموز رسیده است، نشاندهنده رشد سریع محیطهایی که طبق تحلیلها میتوانند برای گسترش ایدئولوژیهای تندرو فراهم باشند.
در سطح جهانی، پایتختهای غربی طالبان را بیشتر بهعنوان یک «چالش اخلاقی» میبینند تا تهدید مستقیم امنیتی برای اروپا یا ایالات متحده؛ از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، هیچ حملهای در غرب بهطور قطعی از خاک افغانستان ردیابی نشده است. این موضوع باعث شده برخی سیاستگذاران غربی گمان کنند طالبان در جلوگیری از تهدید علیه اهداف غربی موفق بودهاند، هرچند تناقض در توان و تمایل طالبان به تحقق این وعده همچنان محل سوال است.
به نقل از این گزارش، اما وضعیت در جنوب و آسیای مرکزی کاملاً متفاوت است. در این مناطق، فعالیتهای تروریستی با ربط به خاک افغانستان افزایش یافته است؛ دولتها طالبان را به «تحمل» یا حتی «حمایت پنهان» از گروههای افراطی متهم میکنند که منافع پاکستان، تاجیکستان و چین را هدف قرار دادهاند.
پاکستان سهم بیشتری از این بحران را متحمل شده است: قلمرو افغانستان بهعنوان «پایگاه پشتی» برای طالبان پاکستان (تیتیپی) گزارش شده که صدها حمله در داخل پاکستان انجام دادهاند. مقامهای پاکستانی میگویند کادرها، اردوگاههای آموزشی و مراکز لجستیکی تیتیپی در شرق افغانستان بهطور آزادانه فعالیت میکنند، وضعیتی که منجر به درگیریهای بیش از ۸۰ بار در مرز ۲۶۷۰ کیلومتری با نیروهای طالبان شده است.
در سال ۲۰۲۵، ایالت خیبر پختونخوا پاکستان شاهد ۲۳۳۱ قربانی در اثر فعالیت تیتیپی بود افزایشی ۴۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴. در واکنش، پاکستان در اکتبر ۲۰۲۵ کل مرزها را با افغانستان بست و حملاتی هوایی علیه رهبری و زیرساختهای تیتیپی در کابل، خوست، جلالآباد و پکتیکا انجام داد.
در شمال افغانستان نیز، گروههای افراطی حملات مرزی به تاجیکستان را تکرار کردهاند. در دسامبر ۲۰۲۵، مقامهای تاجیک گزارش دادند که سه مهاجم مسلح از افغانستان عبور کردند و در نتیجه درگیری دو افسر مرزی کشته شدند و مهاجمان نیز سرنگون شدند. چندی پیش از آن، حملهای هوایی با پهپاد از خاک افغانستان به یک اردوگاه کارگران چینی منتهی به کشته شدن سه شهروند چینی در منطقۀ خاتلون شد.
خود افغانستان نیز از ناامنی مصون نمانده است: حمله کابل باعث هفت کشته شد، از جمله یک شهروند چینی. چین که معمولاً در مورد افغانستان محتاط سخن میگوید، موضع خود را سختتر کرده و در اوایل ژانویه ۲۰۲۶ بیانیه مشترکی با پاکستان صادر کرد که طالبان باید «اقدامات ملموس و قابل راستیآزمایی» برای جلوگیری از حملات از خاک افغانستان انجام دهند.
به گزارش نشنال اینترست، گزارشهای مستقل نیز نشان میدهند که گروههایی مانند داعش–خراسان (ISIS-K)، تیتیپی، القاعده و دیگر تشکلهای تندرو همچنان در افغانستان حضور فعال دارند و از شرایط امنیتی نامطمئن و ضعف مدیریت طالبان بهره میبرند.
طالبان بارها این اتهامات را رد کردهاند و مدعی شدهاند که هیچ گروهی را که سایر کشورها را تهدید میکند پناه نمیدهند و حملات مرزی را ممنوع دانستهاند. با این وجود، کشورهای همسایه این سخنان را «اجرای گزینشی» قوانین دانسته و گفتهاند که وجود چنین گروههایی بدون انحلال کامل، تهدید امنیتی را حفظ میکند.
تحولات اخیر نشان میدهد که افغانستان تحت حاکمیت طالبان با بحران امنیتی منطقهای روبهروست؛ موضوعی که پیامدهای آن از مرزهای کشور فراتر رفته، مدلهای ضدتروریسم جهانی را به چالش میکشد و نیازمند توجه و اقدام بینالمللی مستمر است.
با وجود ادعاهای طالبان مبنی بر ممنوعیت حملات فرامرزی، شواهد میدانی و گزارشهای رسمی از پاکستان، تاجیکستان و چین نشان میدهد که گروههای مسلح همچنان از خاک افغانستان برای انجام حملات و ایجاد بیثباتی استفاده میکنند. این موضوع نشان میدهد که طالبان توانایی یا تمایل کافی برای کنترل کامل گروههای افراطی را ندارند.
در پاکستان، طالبان افغانستان عملاً اجازه فعالیت به طالبان پاکستان (تیتیپی) دادهاند که صدها حمله مرزی و داخلی انجام دادهاند. در مناطق شرقی افغانستان، اردوگاهها و مراکز لجستیکی تیتیپی بدون مانع فعالیت میکنند و این شرایط باعث افزایش مرگومیر غیرنظامیان در ایالتهایی مانند خیبر پختونخوا شده است. افزایش ۴۴ درصدی قربانیان در ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۴، نمونهای از نتایج مستقیم عدم کنترل طالبان است.
در شمال افغانستان، گروههای مسلح با عبور از مرز ۱۳۵۷ کیلومتری تاجیکستان، درگیریهای مرزی ایجاد کرده و حملات مرزی منجر به کشته شدن مأموران تاجیک و کارگران چینی شده است. چین نسبت به حضور شبکه حزب اسلامی ترکستان (TIP)، که تجربه جنگ در سوریه دارد، هشدار داده و آن را تهدید مستقیم برای استان سینکیانگ میداند.
طالبان همچنان مدعی هستند که هیچ گروهی را که کشورهای همسایه را تهدید کند، پناه نمیدهند و TIP اجازه هدفگیری چین را ندارد. با این حال، کشورهای همسایه این ادعاها را «اجرای گزینشی قوانین» توصیف کرده و هشدار دادهاند که ادعا بدون اقدام عملی، تهدیدات منطقهای را از بین نمیبرد.
به نقل از نشنال اینترست، حضور گروههای مسلح در افغانستان تحت حاکمیت طالبان نهتنها امنیت منطقهای را تهدید میکند، بلکه خطر بالقوهای برای بازگشت تهدیدات به کشورهای غربی نیز دارد. به گفته رابرت گیتس، وزیر دفاع سابق آمریکا، در دهههای آینده، بزرگترین تهدیدها برای امنیت ایالات متحده احتمالاً از کشورهایی ناشی خواهد شد که نمیتوانند خود را اداره و امنیت قلمرو خود را تأمین کنند.
در حالی که غرب افغانستان را بیشتر از منظر اخلاقی و حقوق بشر زیر نظر دارد، کشورهای همسایه با بحران امنیتی رو به افزایش مواجهند. این وضعیت، هماکنون به یک اقدام بینالمللی فوری نیاز دارد و عدم رسیدگی میتواند باعث تجدید قدرت شبکههای افراطی، بیثباتی منطقهای، بحرانهای انسانی و موجهای پناهجویی شود.
