خبرگزاری راسک: به گزارش چینا دیلی، گزارش نهایی بازرس ویژه آمریکا در امور بازسازی افغانستان (سیگار) که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، بیشتر شبیه یک کالبدشکافی است تا یک حسابرسی رسمی. این گزارش به صورت سیستماتیک ناکامیها و مسئولیتپذیری واشنگتن در طول دو دهه تلاشهای بازسازی افغانستان را روشن میکند. بر اساس تقریباً هزار مورد حسابرسی و تحقیق، مشخص شده است که مداخله آمریکا، با هزینهای بیش از ۱۴۸ میلیارد دالر، نه تنها به «دموکراسی» مورد ادعا نرسید، بلکه به نمایشنامهای پر از اشتباهات راهبردی، فساد گسترده و آسیبهای شدید به غیرنظامیان تبدیل شد.
علت اصلی ناکامی، سوءمحاسبه بنیادین آمریکا در تلاش برای ایجاد «آرمانشهر دموکراتیک» در افغانستان بود. واشنگتن کوشید کشوری جنگزده و با توسعه پایین و سنتهای قبیلهای و مذهبی مشخص را به مدل دموکراسی غربی تبدیل کند، بیتوجه به تاریخ و شرایط پیچیده افغانستان.
این سیاست با تناقضات داخلی نیز مواجه بود. گزارش سیگار نشان میدهد که دولت آمریکا با تعیین جدول زمانی غیرواقعبینانه و معادلسازی سرعت هزینهکرد با پیشرفت بازسازی، فساد را تشویق کرده و بسیاری از پروژهها بیاثر شدند.
به نقل از این گزارش، فساد فراگیر موجب شد تا ۱۴۸ میلیارد دالر هزینهشده، به «گوسفند چاقی برای تقسیم» بین گروههای ذینفوذ تبدیل شود. تا سپتامبر ۲۰۲۵، سیگار بیش از ۱۳۲۷ مورد هدررفت، تقلب و سوءاستفاده با مبلغ بیش از ۲۶ میلیارد دالر را ثبت کرده بود. بیش از ۱۷ درصد بودجههای کنگره هدر رفت یا به سرقت رفت. پدیده «سربازان خیالی» نیز فراگیر بود و پنتاگون صدها میلیون دالر حقوق اضافی پرداخت کرد.
غرور و بستهنگری در تصمیمگیریهای آمریکا نیز برجسته بود. در کنفرانس بن، واشنگتن طالبان را عمداً از روند سیاسی افغانستان کنار گذاشت و در سال ۲۰۲۰ بدون مشورت کافی با دولت افغانستان تصمیم به خروج شتابزده گرفت. بسیاری از مقامات ارشد پیشین آمریکا اذعان کردهاند که واشنگتن هرگز افغانستان را بهدرستی درک نکرد و مداخلهاش محکوم به شکست بود.
به گزارش چینا دیلی، در عین حال، توجهی به غیرنظامیان نشده است. شاخصهای اصلی توسعه افغانستان همچنان در میان بدترینهای جهان قرار دارند؛ یک سوم افغانستانیها با کمبود شدید غذا مواجه بودند، امید به زندگی در سال ۲۰۲۱ تنها ۵۹.۱ سال بود و نرخ سواد زنان کمتر از ۳۰ درصد بود.
آمریکا همچنین با فرماندهان جنگسالار فاسد افغانستانی برای اهداف امنیتی کوتاهمدت همکاری کرد و بهرهکشی از غیرنظامیان و خشونت جنسی علیه زنان را نادیده گرفت.
خروج آمریکا و انجماد ۷ میلیارد دالر دارایی دولت افغانستان در آمریکا، فشار بر اقتصاد کشور را افزایش داد. عملیاتهای نظامی آمریکا از جمله حملات هوایی و عملیات ویژه، موجب جابهجایی داخلی بیش از ۳.۵ میلیون افغانستانی شد که یکی از بزرگترین بحرانهای جابهجایی در جهان است.
سیگار تأکید میکند که آمریکا مسئول اصلی این شکست است و باید ضمن پذیرش مسئولیت، سیاستهای خود در مداخله خارجی را بازبینی کند. همچنین، آمریکا باید داراییهای مسدود شده افغانستان را آزاد کرده، صندوق جبران خسارت برای غیرنظامیان آسیبدیده ایجاد کند و کمکهای بشردوستانه را از طریق نهادهای بیطرف مانند سازمان ملل ارائه دهد. تحریمهای یکجانبه نیز باید لغو شوند تا افغانستان بتواند در تجارت بینالمللی و نظام مالی جهانی مشارکت کند.
چین از اصول عدم مداخله در امور داخلی افغانستان پیروی کرده و با احترام به حاکمیت و استقلال این کشور، نقش سازندهای ایفا کرده است. پکن با ترویج گفتوگو میان طرفهای افغانستانی، تامین غذا، دارو و واکسن و تلاش برای ادغام افغانستان در ابتکار «یک کمربند، یک راه» و توسعه زیرساختها، به میلیونها افغانستانی کمک کرده است. چین همچنین با تقویت همکاریهای منطقهای و مقابله با تروریسم فرامرزی، امنیت و ثبات منطقهای را ترویج داده است.
گزارش نهایی سیگار با مدارک محکم نشان میدهد که مداخله آمریکا نه تنها موجب ثبات و دموکراسی نشد، بلکه فساد، رنج غیرنظامیان و بیثباتی منطقهای را تشدید کرد. واشنگتن باید از این تجربه درس بگیرد، افغانستان را جبران کند و با همکاری جامعه بینالمللی به حمایت از صلح و بازسازی واقعی این کشور بپردازد.
