خبرگزاری راسک: جان اچکزی، وزیر پیشین اطلاعات ایالت بلوچستان پاکستان، در یادداشتی که اخیراً در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده، به ادعای رایج درباره «۵۰۰۰ ساله بودن» پشتونها پرداخته و این روایت را از منظر تاریخی مورد تردید قرار داده است.
به گفته اچکزی، در سالهای اخیر برخی جریانها مدعی شدهاند که پشتونها دارای پیشینهای پنجهزارساله هستند و ریشه آنان به کهنترین تمدنهای بشری بازمیگردد. اما او تأکید میکند که چنین ادعایی با شواهد موجود تاریخی همخوانی ندارد و در منابع معتبر باستانشناسی، زبانشناسی یا متون کلاسیک، سند روشنی برای تأیید این قدمت دیده نمیشود.
در این تحلیل آمده است که پشتونها از منظر زبانشناسی در خانواده اقوام ایرانی جای میگیرند و زبان پشتو در شاخه زبانهای ایرانی شرقی قرار دارد؛ امری که از سوی بسیاری از پژوهشگران از جمله در دانشنامه بریتانیکا و آثار ایرانشناسانی چون گئورگ مورگنسترنه و هارولد بیلی نیز تأیید شده است. با این حال، نخستین اشارههای روشن به هویت پشتون بهعنوان یک گروه متمایز قومی، عمدتاً در منابع اسلامی قرون میانه دیده میشود، نه در متون عصر باستان یا دوران تمدنهای اولیه.
اچکزی همچنین استدلال میکند که برخلاف برخی اقوام منطقه که پیوند تاریخی آنان با تمدنهای باستانی از طریق کتیبهها، اسناد مکتوب و شواهد باستانشناسی قابل ردیابی است، شکلگیری هویت سیاسی منسجم پشتونها عمدتاً به دورههای متأخر بازمیگردد؛ بهویژه قرن هجدهم میلادی و تأسیس دولت درانی، که نخستین ساختار سیاسی فراگیر پشتونمحور در تاریخ افغانستان محسوب میشود.
در این یادداشت، روایت «پشتونهای ۵۰۰۰ ساله» بیشتر بهعنوان یک گفتمان سیاسی معاصر توصیف شده است تا یک واقعیت مستند تاریخی. به باور اچکزی، چنین روایتهایی گاه برای مشروعیتبخشی به برتری قومی یا بازتعریف انحصاری تاریخ افغانستان به کار گرفته میشوند و میتوانند نقش دیگر اقوام از جمله تاجیکها، هزارهها، ازبکها و بلوچها را در تاریخ و فرهنگ این کشور کمرنگ جلوه دهند.
در جمعبندی این دیدگاه آمده است که پشتونها بخشی از مجموعه اقوام ایرانی منطقهاند که هویت فرهنگی و زبانی آنان در قرون میانه شکل گرفته و نقش سیاسی برجستهشان در ساختار قدرت افغانستان پدیدهای نسبتاً مدرن است.
بهگفته اچکزی، آینده افغانستان نه بر پایه افسانههای تاریخی، بلکه بر اساس پذیرش تنوع قومی، همزیستی سیاسی و قرائت واقعگرایانه از گذشته مشترک میتواند شکل بگیرد.
