نویسنده: گراهام آیکین
خبرگزاری راسک: گزارش تازه مرکز ملی مقابله با تروریسم آمریکا (NCTC) که در ۱۹ سپتامبر منتشر شد، بار دیگر خطر بازگشت و تقویت گروه تروریستی القاعده و شبکههای وابسته را در افغانستان برجسته کرده است. این نخستین ارزیابی تهدید پس از خروج نیروهای غربی در ۲۰۲۱ است و نشان میدهد که افغانستان بار دیگر به پایگاه امن و تسهیلات عملیاتی برای گروههای تروریستی بدل شده است.
بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱ باعث ایجاد خلأ شدید اطلاعاتی برای سازمانهای اطلاعاتی غربی شد. توانایی جمعآوری اطلاعات انسانی (HUMINT) به شدت کاهش یافت و بسیاری از منابع محلی احساس کردند که از سوی ایالات متحده و متحدانش رها شدهاند. سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا ناچار شدند برای دسترسی به اطلاعات، به شرکای منطقهای، مانند اردن، متکی شوند.
هرچند طالبان خود اکنون برخی همکاریهای اطلاعاتی با آمریکا دارد، اما صحت دادههای ارائهشده در بسیاری موارد محل تردید است. احمد ضیا سراج، رئیس پیشین امنیت ملی افغانستان، این همکاری محدود طالبان را «نمایشی از امنیت کاذب» خوانده است.
امروزه مرزهای بین طالبان، شبکه حقانی و القاعده تا حد زیادی از هم تفکیکناپذیر شده است. طالبان تجربه محدود حکمرانی و زیرساختهای عملیاتی فراهم میکند، القاعده هماهنگی جهانی و میراث اسامه بنلادن را حفظ کرده و شبکه حقانی عملیات نظامی پیچیده و لجستیکی را مدیریت میکند. این اتحاد، افغانستان را بار دیگر به مأمنی امن برای تروریستها بدل کرده است. بر اساس گزارشهای سازمان ملل، در سال ۲۰۲۴ افغانستان بیشترین قربانیان تروریسم اسلامی را داشته و طالبان و شاخههایش مسئول بیش از سهچهارم حملات بودهاند.
پس از ۲۰۲۱، القاعده و گروههای وابسته به شکل قابل توجهی بازسازی شدهاند. گزارشها حاکی از فعالیت حداقل ۱۰ تا ۱۰۰ کمپ آموزشی، دسترسی به تجهیزات نظامی ارزشمند از جمله بیش از ۲۳ هزار خودروی نظامی و ۱۷ هزار دستگاه دید در شب، و حضور هزاران جنگجوی آموزشدیده است. در کنار این، جریانهای مالی از جمله کمکهای نقدی هفتگی آمریکا و سازمان ملل، به شکل بالقوه گروههای مرتبط با طالبان و القاعده را تقویت میکند. این منابع مالی به همراه آموزش آنلاین، ظرفیت جذب و رادیکالسازی جنگجویان جدید را به شدت افزایش داده است.
غرب و نهادهای بینالمللی، از جمله سازمان ملل و اتحادیه اروپا، بارها نسبت به استفاده طالبان از خاک افغانستان برای فعالیتهای تروریستی هشدار دادهاند. کشورهای همسایه و قدرتهای بزرگ نظیر روسیه و چین نیز خواستار هماهنگی برای جلوگیری از گسترش تهدید شدهاند. با این حال، تمرکز کشورهای غربی به رقابتهای بزرگ قدرت و تنشهای منطقهای باعث شده است که تهدید افغانستان کمتر مورد توجه قرار گیرد.
به گفته توماس مککالوم، رئیس MI5، القاعده و داعش بار دیگر جاهطلبیهای خارجی خود را افزایش داده و تلاش دارند تا از بیثباتی افغانستان بهرهبرداری کنند. تلسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، نیز هشدار داده است که تروریسم اسلامی همچنان بزرگترین تهدید کوتاهمدت و بلندمدت برای غرب است. وضعیت افغانستان اکنون بسیار پیچیدهتر و خطرناکتر از پیش از ۱۱ سپتامبر است و غفلت از آن میتواند پیامدهای جهانی داشته باشد.
در پایان، تحلیلگران هشدار میدهند که طالبان، با شبکههای وابسته و بهرهگیری از کمکهای بینالمللی و درآمدهای داخلی، افغانستان را به یک پایگاه امن برای گروههای تروریستی تبدیل کردهاند و ادامه بیتوجهی جهانی میتواند تهدید القاعده و گروههای مشابه را افزایش دهد.
