ندا محمد ندیم: علم مهم است، اما نه برای دختران

ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، در نشستی با استادان دانشگاه علوم زراعت و تکنالوژی افغانستان، بر «ضرورت علم و نقش علما در بقای جهان» تأکید کرد؛ سخنانی که در ظاهر رنگ و بوی حمایت از آموزش دارد، اما در عمل با کارنامه و سیاست‌های رسمی طالبان در تضاد آشکار قرار می‌گیرد.
او در این نشست گفت: «اگر علما و علم نباشد، دنیا هم باقی نمی‌ماند»؛ ادعایی کلی و تکراری که از سوی مقام مسئولی مطرح می‌شود که درست از زمان تصدی وزارت تحصیلات عالی، دروازه‌های دانشگاه‌ها را به‌طور سیستماتیک به‌روی دختران بسته و یکی از گسترده‌ترین اشکال محرومیت آموزشی در تاریخ معاصر افغانستان را رقم زده است.
ندیم در ادامه، بقای دین و جهان را مشروط به وجود علم دانست و هشدار داد که با از میان رفتن علما، «وضعیت دیگری» شکل خواهد گرفت. این در حالی است که طالبان با حذف آموزش مدرن، طرد استادان متخصص، و جایگزین‌سازی نظام آموزشی با قرائتی محدود و ایدئولوژیک، عملاً زمینه نابودی همان «علما» و «علم» مورد ادعای خود را فراهم کرده‌اند.
وزیر تحصیلات عالی طالبان همچنین از نهادهای آموزشی خواست تا جوانانی «کارآمد» برای حل مشکلات جامعه تربیت کنند؛ درخواستی که با واقعیت‌های حاکم بر نظام آموزشی تحت کنترل طالبان همخوانی ندارد، چرا که این گروه طی نزدیک به چهار سال گذشته، آموزش را به حوزه‌ای بسته، تک‌بعدی و عاری از تخصص‌های مورد نیاز جامعه تبدیل کرده است.
او جوانان را به «حفاظت از ذهن خود در برابر افکار نادرست» فراخواند؛ عبارتی مبهم که در ادبیات طالبان معمولاً به معنای حذف تفکر انتقادی، سانسور اندیشه، و جلوگیری از دسترسی به دانش آزاد و علوم معاصر تعبیر می‌شود.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که طالبان نه‌تنها دختران را از تحصیل در مقاطع متوسطه، لیسه و دانشگاه محروم کرده‌اند، بلکه هیچ نقشه راه، جدول زمانی یا تعهد روشنی برای بازگشایی مراکز آموزشی ارائه نکرده‌اند. در عین حال، وزیر امر به معروف طالبان آموزش علوم مدرن را صرفاً «مباح» دانسته؛ تعبیری که نشان‌دهنده نگاه حداقلی، غیرالزام‌آور و ایدئولوژیک این گروه به آموزش است.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، آموزش را از یک حق همگانی به ابزاری سیاسی و ایدئولوژیک تقلیل داده‌اند؛ سیاستی که نه‌تنها آینده نسل جوان، بلکه بنیان‌های توسعه، اقتصاد و ثبات اجتماعی افغانستان را به‌طور جدی تهدید می‌کند. ستایش لفظی «علم» از سوی مقاماتی که هم‌زمان در حال خاموش‌کردن چراغ آموزش‌اند، بیش از آن‌که نشانه باور به دانش باشد، تلاشی آشکار برای پنهان‌سازی واقعیت یک سرکوب سازمان‌یافته است.