خبرگزاری راسک: بر اساس تازهترین گزارش سالانه مؤسسه اقتصاد و صلح (IEP)، افغانستان تحت حاکمیت طالبان در کنار کشورهایی چون یمن، سودان، جمهوری دموکراتیک کنگو، روسیه و اوکراینِ درگیر جنگ، در فهرست ناامنترین کشورهای جهان قرار گرفته است؛ رتبهای که بهروشنی نشان میدهد ادعای طالبان مبنی بر «برقراری امنیت سراسری» نه در واقعیت میدانی و نه در سنجشهای معتبر جهانی، جایگاهی ندارد.
این گزارش تأکید میکند که اگرچه پس از تسلط طالبان سطح درگیریهای کلاسیک نظامی کاهش یافته، اما حکومتداری ناکارآمد، سرکوب سیاسی، فروپاشی خدمات عمومی و تعمیق بحرانهای انسانی عملاً افغانستان را به یکی از ناپایدارترین جوامع جهان تبدیل کرده است؛ وضعیتی که به گفته این نهاد، خود به تشدید نارضایتی اجتماعی و بیثباتی سیاسی دامن زده است.
دادههای شاخص صلح جهانی نشان میدهد که افغانستان در حال حاضر ناامنترین کشور جنوب آسیا است. از نگاه این مؤسسه، دسترسی گسترده گروهها و افراد غیرمسئول به سلاح، افزایش جرایم خشن، نبود ساختارهای پاسخگو و تداوم بیثباتی سیاسی همگی پیامد مستقیم فروپاشی نظم نهادی پس از رویکارآمدن طالبان سبب شدهاند که افغانستان در قعر جدول صلح جهانی قرار گیرد.
در این گزارش، ناامنی صرفاً به معنای جنگ مسلحانه تعریف نشده، بلکه شاخصهایی چون امنیت اجتماعی، میزان نظامیسازی حکومت، درگیریهای داخلی و خارجی و مصونیت شهروندان مورد ارزیابی قرار گرفته است؛ حوزههایی که طالبان در همه آنها نمرهای پایین کسب کردهاند و عملاً نشان دادهاند که حذف جنگ لزوماً به معنای برقراری صلح نیست.
یکی از شاخصهای کلیدی صلح اجتماعی، دسترسی مردم به خدمات اساسی است؛ حوزهای که افغانستان تحت حاکمیت طالبان با بحرانی کمسابقه روبهروست. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده که به دلیل کاهش شدید کمکهای بینالمللی، بخش بزرگی از خدمات صحی در افغانستان تعطیل یا محدود شده است. مؤسسه اقتصاد و صلح هشدار داده که سیاستهای طالبان و انزوای بینالمللی ناشی از آن، مستقیماً به تشدید این بحران انجامیده است.
همزمان، افغانستان به یکی از بزرگترین کشورهای تولیدکننده پناهجو در جهان تبدیل شده است. بر اساس دادههای کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، بیش از نیمی از پناهجویان ثبتشده جهانی تنها به چهار کشور افغانستان، سوریه، اوکراین و ونزوئلا تعلق دارند. این موج گسترده مهاجرت، نتیجه مستقیم فقر، سرکوب سیاسی، حذف زنان از آموزش و کار، و ترس از برخوردهای طالبان عنوان شده است.
با وجود پایان جنگ میان طالبان و دولت پیشین، شهروندان افغانستان به دلیل نبود فرصتهای اقتصادی، نقض سیستماتیک حقوق بشر و انسداد کامل فضای سیاسی، راه خروج از کشور را در پیش گرفتهاند. این واقعیت، روایت طالبان از «ثبات و آرامش» را بهطور بنیادین زیر سؤال میبرد.
در همین حال، تنشهای مداوم طالبان با کشورهای همسایه، بهویژه ایران و پاکستان، منجر به اخراج میلیونی مهاجران افغانستانی شده است؛ اقدامی که به گفته نهادهای بینالمللی، در شرایطی صورت میگیرد که افغانستان فاقد ظرفیت اقتصادی، خدماتی و صحی برای پذیرش این جمعیت بازگشتی است بحرانی که بار دیگر ناکارآمدی ساختار حاکم را آشکار میسازد.
بر اساس جمعبندی شاخص صلح جهانی، افغانستان تحت سلطه طالبان در میان ۱۶۳ کشور جهان در رتبه ۱۵۸ صلح و امنیت انسانی قرار گرفته است. این گزارش همچنین میافزاید که افغانستان یکی از دو کشوری است که بیشترین هزینه اقتصادی خشونت را بهعنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی متحمل شده؛ رقمی که از ۴۰ درصد فراتر رفته و عملاً اقتصاد کشور را فلج کرده است.
شاخص صلح جهانی که هر سال توسط مؤسسه اقتصاد و صلح منتشر میشود، معتبرترین مرجع سنجش وضعیت صلح در جهان بهشمار میرود. در گزارش امسال، کشورهایی چون آیسلند، ایرلند، نیوزیلند، استرالیا و سوئیس در صدر امنترین جوامع جهان قرار گرفتهاند؛ مقایسهای که بیش از پیش فاصله عمیق افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان با استانداردهای جهانی صلح و امنیت را نمایان میسازد.
