چگونه طالبان زرادخانه آمریکا را به دست تحریک طالبان پاکستان سپردند؟

نویسنده: دکتر صاحب‌زاده محمد عثمان
خبرگزاری راسک: بیش از چهار سال از خروج شتاب‌زده ایالات متحده از افغانستان در سال ۲۰۲۱ می‌گذرد، اما پیامدهای امنیتی آن نه‌تنها پایان نیافته، بلکه امروز با شدت بیشتری دامان منطقه را گرفته است. در حالی که طالبان پس از سقوط کابل کنترل کامل کشور را به‌دست گرفتند، میلیاردها دالر تجهیزات پیشرفته نظامی که آمریکا برای نیروهای دفاعی افغانستان فراهم کرده بود، عملاً به دست این گروه افتاد.
نتیجه مستقیم این خلأ امنیتی، تقویت گروه‌های شبه‌نظامی به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) بوده است؛ گروهی که اکنون از همان تسلیحاتی استفاده می‌کند که روزی برای مبارزه با تروریسم طراحی شده بود.
طالبان نه‌تنها در مهار این زرادخانه شکست خوردند، بلکه با بی‌کفایتی ساختاری و یا تساهل آگاهانه، مسیر نشت این سلاح‌ها به بازار سیاه و شبکه‌های تروریستی را هموار کردند؛ روندی که به‌طور مستقیم امنیت ملی پاکستان را هدف قرار داده است.
گزارش‌های امنیتی نشان می‌دهد که سلاح‌هایی چون تفنگ‌های M16 و M4، دوربین‌های دید در شب و تجهیزات تاکتیکی پیشرفته که پیش‌تر در اختیار ارتش آمریکا و نیروهای افغانستان بود، اکنون به‌طور گسترده در حملات شبه‌نظامیان داخل پاکستان به‌کار می‌رود.
به‌ویژه در ایالت خیبرپختونخوا، افزایش چشمگیر حملات مرگبار طی دو سال اخیر، مستقیماً با دسترسی تی‌تی‌پی به این تجهیزات مرتبط دانسته می‌شود.
طالبان با ایجاد یک سیستم غیرمتمرکز و فاقد زنجیره فرماندهی شفاف برای مدیریت سلاح‌های به‌جامانده، عملاً فرماندهان محلی را آزاد گذاشتند تا این تجهیزات را به ابزار نفوذ، معامله و سود تبدیل کنند. این وضعیت، طالبان را از یک بازیگر ناتوان به تسهیل‌کننده ناامنی فرامرزی بدل کرده است.
برآوردها نشان می‌دهد که آمریکا هنگام خروج، حدود ۷ میلیارد دالر تجهیزات نظامی در افغانستان برجای گذاشت؛ از وسایط زرهی گرفته تا سلاح‌های سبک و پیشرفته.
هرچند دونالد ترامپ بعدها از بازپس‌گیری این تجهیزات سخن گفت، اما هیچ راهبرد عملی برای این کار اجرا نشد. در نتیجه، افغانستان تحت حاکمیت طالبان به بازاری آزاد برای قاچاق سلاح تبدیل شد؛ بازاری که پیامدهای آن محدود به مرزهای این کشور نمانده است.
ناتوانی یا بی‌میلی طالبان در کنترل این تسلیحات، خلأیی ایجاد کرده که مستقیماً به افزایش حملات تروریستی در پاکستان انجامیده و ثبات منطقه‌ای را به‌شدت تضعیف کرده است.
گزارش‌های سازمان ملل متحد نیز تأیید می‌کند که گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان از سلاح‌های به‌جامانده آمریکا که اکنون در قلمرو طالبان قرار دارد، بهره‌برداری گسترده می‌کنند.
این تسلیحات که برای ارتش‌های حرفه‌ای طراحی شده‌اند، وقتی به دست گروه‌های افراطی می‌افتند، سطح و دامنه خشونت را به‌طور کم‌سابقه‌ای افزایش می‌دهند.
طالبان، با وجود ادعاهای مکرر مبنی بر جلوگیری از قاچاق سلاح، عملاً نتوانسته‌اند ـ یا نخواسته‌اند ـ مانع این روند شوند؛ مسئله‌ای که مسئولیت مستقیم آنان را در تشدید ناامنی منطقه‌ای برجسته می‌سازد.
فروپاشی اقتصادی افغانستان و فقدان نظارت مؤثر، بازار سیاه سلاح را به یکی از سودآورترین فعالیت‌ها تبدیل کرده است. حتی شهروندان عادی افغانستان، از ترس ناامنی فزاینده، به خرید سلاح روی آورده‌اند؛ روندی که چرخه خشونت را پیچیده‌تر می‌کند.
به‌گفته یک دلال اسلحه پاکستانی به نام «راز محمد»، قیمت دوربین‌های دید در شب که پیش‌تر تا ۲۰۰۰ دالر معامله می‌شد، پس از تسلط طالبان به حدود ۳۰۰ دالر سقوط کرده است. این کاهش قیمت، نشان‌دهنده وفور خطرناک این تجهیزات و دسترسی آسان گروه‌های تروریستی به آن‌هاست.
با وجود انکارهای مکرر طالبان، شواهد میدانی خلاف این ادعاها را ثابت می‌کند. مقام‌های پاکستانی به روزنامه واشنگتن پست ۶۳ قبضه تفنگ را نشان داده‌اند که همگی از جمله سلاح‌هایی بوده‌اند که پیش از سقوط کابل، توسط آمریکا به نیروهای افغانستان تحویل داده شده بود.
این شواهد نشان می‌دهد که طالبان نه‌تنها در کنترل این تسلیحات ناکام بوده‌اند، بلکه به‌طور غیرمستقیم در تغذیه ماشین تروریزم در پاکستان نقش داشته‌اند.
آنچه امروز در پاکستان رخ می‌دهد، نتیجه مستقیم مدیریت فاجعه‌بار طالبان بر زرادخانه رهاشده آمریکا است. طالبان با تبدیل افغانستان به انبار باز سلاح، نه‌تنها امنیت داخلی خود، بلکه ثبات کل منطقه را به خطر انداخته‌اند.
تا زمانی که این چرخه قاچاق و تسلیح شبه‌نظامیان متوقف نشود، تهدید ناشی از طالبان و متحدان ایدئولوژیک‌شان ـ به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان ـ همچنان یکی از جدی‌ترین چالش‌های امنیتی جنوب آسیا باقی خواهد ماند.