نویسنده: دکتر عثمان
خبرگزاری راسک: گزارش تحلیلی منتشرشده در وبسایت مدرن دیپلماسی نشان میدهد که شتابگیری بازخیزی شاخه خراسان داعش (ISKP) در افغانستان، صرفاً نتیجه ضعفهای امنیتی محلی نیست، بلکه بهسرعت به یک تهدید فراملی تبدیل شده است؛ تهدیدی که ثبات منطقه و امنیت جهانی را بهطور مستقیم هدف قرار میدهد. در این چارچوب، حاکمیت طالبان نهتنها نتوانسته دولت کارآمد و خطوط دفاعی مؤثر ایجاد کند، بلکه با فروپاشی ساختارهای حکمرانی، عملاً فضا را برای آزادی عمل بازیگران افراطی خشونتگرا مهیا ساخته است.
بهنوشته دکتر عثمان، افغانستانِ تحت اداره طالبان دولتی «ازهمدریده» دارد؛ مرزها بهدرستی حفاظت نمیشوند و سازوکارهای کنترلی کارآمد وجود ندارد. این ناکامی ساختاری طالبان موجب شده گروههایی چون داعش-خراسان با جسارت، دامنه و پیچیدگی عملیات خود را گسترش دهند. نتیجه، شکلگیری محیطی است که در آن تروریسم دیگر به جغرافیای افغانستان محدود نمیماند و به بیثباتسازی کشورهای همسایه و الهامبخشی به شبکههای جهادی در سراسر جهان میانجامد.
پاکستان از جمله کشورهایی است که بهصورت علنی جامعه جهانی را نسبت به این تهدیدها آگاه ساخته است. نماینده این کشور در نشست ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵ شورای امنیت سازمان ملل تصریح کرد که ضعف حکمرانی طالبان و وجود مناطق گسترده بیحاکمیت در افغانستان، فرصت بیسابقهای برای تثبیت و توسعه حضور داعش-خراسان فراهم کرده است. شبکهای که زمانی پنهانی فعالیت میکرد، اکنون به سازمانی آشکار با توان اجرای حملات پیچیده و هماهنگ فرامرزی بدل شده است؛ واقعیتی که مستقیماً پیامد ناتوانی طالبان در کنترل قلمرو است.
یکی از خطرناکترین ابعاد بحران، به گفته عاصم افتخار احمد، نماینده دائم پاکستان در سازمان ملل، اشاعه تسلیحات پیشرفته پس از خروج نیروهای بینالمللی است. این سلاحها که بدون مهار مؤثر در افغانستان باقی ماندهاند، بهدست سلولهای تروریستی میافتند و حملات را مرگبارتر میکنند. این پدیده، بازتاب مستقیم قصور طالبان در مدیریت امنیتی و انبارهای تسلیحاتی است و مقابله با تروریسم را برای کشورهای منطقه دشوارتر ساخته است.
پاکستان از قدرتهای منطقهای و جامعه بینالمللی خواسته است تا برای مهار رفتوآمد تروریستها و سلاحها از افغانستان، اقداماتی هماهنگ اتخاذ کنند. گزارش مدرن دیپلماسی تأکید میکند که مبارزه با تروریسم نمیتواند یکجانبه باشد؛ اما این واقعیت نیز روشن است که تا زمانی که طالبان مسئولیتپذیری و شفافیت امنیتی نشان ندهند، هر ابتکار منطقهای ناقص خواهد ماند. همکاری اطلاعاتی، کنترل مرزها، مقابله با پولشویی و برنامههای ضدافراطگرایی، ضرورتی اجتنابناپذیر است.
بر پایه ارزیابیهای مستقل سازمان ملل و اندیشکدههای معتبر، شبکه سازمانیافته داعش در خاک پاکستان وجود ندارد و بیشتر حملات منتسب به داعش-خراسان از طریق نفوذ یا هدایت از داخل افغانستان انجام میشود. این یافتهها دو نکته کلیدی را برجسته میکند: نخست، کانون عملیات داعش در افغانستانِ تحت کنترل طالبان قرار دارد؛ دوم، دستگاههای ضدتروریسم پاکستان، با وجود محدودیت منابع، همچنان فعالاند. بنابراین، چالش اصلی «نفوذ خارجی» است که از خاک افغانستان سرچشمه میگیرد؛ موضوعی که مستقیماً مسئولیت طالبان را برجسته میسازد.
گزارش سازمان ملل این ارزیابی را تقویت میکند که افغانستان به مرکز جذب، برنامهریزی و پشتیبانی لجستیکی داعش-خراسان بدل شده است. فروپاشی نظم داخلی و نبود پاسخگویی، به این گروه امکان داده حتی پس از فشارهای ضدتروریستی گذشته، دوباره جان بگیرد. هشدارهای روسیه (۲۰ نوامبر ۲۰۲۵) و دانمارک (۱۹ نوامبر ۲۰۲۵) درباره تهدید جدی داعشِ مستقر در افغانستان برای امنیت بینالمللی، نشان میدهد که نگرانیها فراتر از اختلافات ژئوپلیتیک است و ناکامی طالبان پیامدهایی جهانی دارد.
مطالعات اخیر درباره حملات و فرایندهای رادیکالیزاسیون مرتبط با شبکههای مستقر در افغانستان، از جمله پرونده افرادی با ارتباطات ایدئولوژیک و عملیاتی با داعش در شرق افغانستان، نشان میدهد که طالبان حتی در مهار بُعد دیجیتال افراطگرایی نیز ناکام ماندهاند. امروز، پیامهای رمزگذاریشده و تبلیغات ایدئولوژیک مرز نمیشناسد و افغانستان، بهسبب محیط سهلگیرانه امنیتی، به مرکز فیزیکی و دیجیتال تروریسم بدل شده است.
در جمعبندی گزارش مدرن دیپلماسی، بحران کنونی افغانستان صرفاً مسئله حکمرانی داخلی نیست؛ بلکه چالشی برای امنیت جمعی جهان است. انفعال جامعه جهانی میتواند به تمرکز قدرت داعش در سطح سرزمینی، گسترش جذب نیروهای فراملی و صدور خشونت به قارههای دیگر بینجامد؛ سناریویی که تجربه عراق و سوریه را تداعی میکند.تا زمانی که طالبان از پذیرش مسئولیت، اصلاح ساختاری و همکاری شفاف با جامعه جهانی سر باز زنند، افغانستان در معرض تبدیلشدن به «برج کنترل جهاد جهانی» باقی خواهد ماند.
درباره نویسنده:
دکتر عثمان، پژوهشگر ژئوپلیتیک با دکترای ایتالیا و پژوهشگر پسادکتری در دانشگاه شاندونگ چین، نویسنده کتاب رویکردهای متفاوت به آسیای مرکزی: اقتصاد، امنیت و انرژی (انتشارات لکسینگتون، آمریکا) است.
از کابل تا جهان؛ چرا افغانستان دوباره به پایگاه تروریسم بدل میشود؟
ما را دنبال کنید
مطالب مرتبط
- تبلیغات -
