خبرگزاری راسک: دکتر مهیالدین مهدی در تازهترین پست فیسبوکی خود، با استناد به منابع تاریخی و متون پژوهشی، به بررسی هویت تاجیکان و فارسیوانان در افغانستان پرداخته است. وی توضیح میدهد که اصطلاح «فارسیوان» مرکب از فارسی + وان یا پارسی + بان است و در زبان فارسی پسوند «وان» یا «بان» به معنای «صاحب، واجد شرایط یا درخور» کاربرد فراوان دارد. این پسوند در واژگان متعدد مانند مهربان، نگهبان و آسیابان دیده میشود و معادل «والا» در زبان هندی است.
به گفته دکتر مهدی، واژه «فارسی» در ترکیب فارسیوان هم به زبان و هم به سرزمین پارس اشاره دارد؛ یعنی شخص فارسیوان یا فارسیزبان است و یا اصالتاً از ناحیه پارس دارد و غالباً هر دو ویژگی در یک شخص مصداق دارد.
قدیمیترین اشاره به ترکیب «پارسیوان» در کتاب «گزارش سلطنت کابل» اثر الفنستن آمده است. الفنستن گزارش میدهد که نام «تاجیک» گاه به همه کسانی اطلاق میشود که با افغانها (پشتونها) یا ترکان مخلوط شدهاند، اما در اصل تاجیک نیستند، و در معنی دقیقتر به فارسیزبانان مناطقی اطلاق میشود که غالباً به زبان ترکی یا پشتو سخن میگویند. او همچنین تأکید میکند که در افغانستان و ترکستان، «تاجیک» و «پارسیوان» مترادفاند.
محمد حیات خان، در کتاب خود درباره سلطنت دوم شیرعلیخان، گروههای تاجیک و فارسیوان افغانستان را تشریح میکند و مینویسد: «بعضاً تاجیکان را فارسیبان نیز میگویند؛ اما فارسیوانان اصلی افغانستان، تاجیکان اند.» وی همچنین به گروههایی مانند تاجیکان خنجانی و فارسیوانان سایر مناطق افغانستان اشاره دارد و آنها را با جمعیتهای محلی و جایگاه جغرافیایی مشخص معرفی میکند.
شیرمحمد خان گنداپوری، در کتاب «تواریخ خورشید جهان»، ساکنان فارسیزبان نواحی بلخ، چهار استان و غرجستان، غور و هزارهجات را «وماق» و «ویماق» مینامد که با ایماق جمع بسته شده است. وی همچنین به وضعیت تاجیکان در ننگرهار، گردیز، گلالکو و لغمان اشاره دارد و آنها را سنی مذهب معرفی میکند.
مولوی محمدحسین افغان هندی نیز در گزارشهای خود، تأکید میکند که زبان فارسی زبان اکثریت شهرهای افغانستان (به جز قندهار) بوده و این حقیقت، با وجود مخالفتهای سیاسی و سرکوب فرهنگی، همواره مورد توجه بوده است. او همچنین به نقش زبان فارسی در انقلاب علیه حاکمیتهای وقت و مخالفت با دستگاه شاه اشاره دارد و جایگاه تاجیکان را در بافت جمعیتی و فرهنگی کشور برجسته میسازد.
مطابق تحلیل دکتر مهیالدین مهدی، تاجیکان و فارسیوانان افغانستان گروههایی هستند با هویت تاریخی و زبانی مشخص که نقش مهمی در فرهنگ، زبان و تاریخ کشور داشتهاند. اصطلاح فارسیوان نه تنها بیانگر زبان فارسی بلکه نماد تعلق فرهنگی و تاریخی تاجیکان افغانستان است و این گروهها در طول تاریخ با چالشها و فشارهای سیاسی متعددی مواجه بودهاند، اما همواره نقش خود را در حفظ زبان و فرهنگ فارسی در افغانستان ایفا کردهاند.
دکتر مهدی: فارسیوانان، نماد هویت تاریخی و زبانی در افغانستان هستند
ما را دنبال کنید
مطالب مرتبط
- تبلیغات -
