مذاکرات تهران درباره افغانستان بدون صدور بیانیه مشترک پایان یافت

خبرگزاری راسک: مقام‌های ارشد کشورهای همسایه افغانستان به‌همراه روسیه، روز یک‌شنبه در تهران گردهم آمدند تا درباره تحولات جاری افغانستان گفت‌وگو کنند؛ اما این نشست بلندپایه بدون صدور بیانیه مشترک پایان یافت؛ امری که به گفته منابع دیپلماتیک، نشان‌دهنده تداوم اختلاف‌نظرها درباره نحوه تعامل با حکومت طالبان و مسائل امنیتی منطقه است.
به گزارش اکسپرس تریبیون، این نشست به میزبانی ایران و با حضور نمایندگان ویژه پاکستان، چین، روسیه، تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان برگزار شد. با این حال، حکومت طالبان دعوت به این نشست را رد کرد؛ موضوعی که تلاش‌ها برای دستیابی به یک راهبرد منطقه‌ای هماهنگ را بیش از پیش پیچیده ساخت.
منابع آگاه اعلام کردند که اگرچه شرکت‌کنندگان بر یک نکته به توافق رسیدند این‌که تروریسم برخاسته از خاک افغانستان همچنان تهدیدی جدی برای امنیت منطقه به شمار می‌رود اما اختلاف دیدگاه‌ها در سایر موضوعات مانع از صدور بیانیه مشترک شد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در سخنرانی افتتاحیه این نشست، بر اهمیت راهبردی ثبات افغانستان برای امنیت منطقه تأکید کرد و گفت:
«امنیت افغانستان به‌طور مستقیم با منافع تمامی کشورهای همسایه گره خورده است.»
او با اشاره به ضرورت گفت‌وگوهای منظم میان همسایگان افغانستان، افزود که این سازوکارها برای جلوگیری از سوءتفاهم‌ها، هماهنگی سیاست‌ها و پیشبرد همکاری‌های اقتصادی، مرزی و بشردوستانه حیاتی است.
عراقچی همچنین هشدار داد: «هیچ نسخه فرامنطقه‌ای نمی‌تواند مشکلات و بحران‌های منطقه را حل کند.»
وزیر خارجه ایران با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی افغانستان گفت که در صورت بهبود شرایط، این کشور می‌تواند به کریدوری مهم برای اتصال آسیای مرکزی و جنوبی، غرب آسیا و منطقه آسیا-پاسیفیک تبدیل شود و نقش کلیدی در تجارت و انتقال انرژی ایفا کند.
در آستانه این نشست، ایران همچنین میزبان گفت‌وگوهایی میان گروه‌های سیاسی ضدطالبان افغانستان بود که به صدور بیانیه‌ای با عنوان «همبستگی ملی احزاب و جریان‌های سیاسی افغانستان» انجامید. این جریان‌ها بر حل بحران افغانستان از مسیر گفت‌وگو تأکید کردند؛ امری که به باور ناظران، محدودیت‌های تعامل طالبان با دیپلماسی چندجانبه را برجسته می‌سازد.
پاکستان در این نشست توسط محمد صادق خان، نماینده ویژه این کشور در امور افغانستان، نمایندگی می‌شد. او در سخنان خود تصریح کرد که تروریسم برخاسته از افغانستان همچنان «چالشی بزرگ برای منطقه» است.
صادق خان با اشاره به رنج‌های مردم افغانستان گفت که حکومت گروه طالبان باید گام‌های عملی و ملموس برای بهبود اوضاع بردارد.
او تأکید کرد: «نخستین و اساسی‌ترین اقدام، پاک‌سازی بدون تبعیض خاک افغانستان از تمامی گروه‌های تروریستی است.»
وی افزود تنها افغانستانی عاری از شبکه‌های تروریستی می‌تواند اعتماد همسایگان را جلب کرده و زمینه تعامل سازنده را فراهم سازد؛ تعاملی که به تحقق ظرفیت عظیم اقتصادی و ارتباطی این کشور کمک خواهد کرد.
هیأت پاکستانی همچنین نگرانی‌های امنیتی اسلام‌آباد و تمایل این کشور به صلح، توسعه و ثبات منطقه‌ای را برجسته کرد. محمد صادق خان به‌همراه عبید نظامانی، سفیر پاکستان در کابل، در این گفت‌وگوها شرکت داشتند و بر پایبندی پاکستان به همکاری‌های منطقه‌ای، با وجود روابط پرتنش با طالبان، تأکید کردند.
او گفت: «مردم افغانستان شایسته آینده‌ای بهتر هستند» و تصریح کرد که هرگونه تعامل معنادار با کابل، به اقدام قاطع طالبان علیه گروه‌های تروریستی فعال در خاک افغانستان وابسته است.
در حاشیه این نشست، مقام‌های ایرانی و پاکستانی دیدارهای دوجانبه‌ای نیز برگزار کردند. در یکی از این دیدارها، محمد صادق خان با عباس عراقچی دیدار کرد و وزیر خارجه ایران بر تعهد تهران برای تعمیق روابط با اسلام‌آباد تأکید نمود. گفته می‌شود این گفت‌وگوها بر هماهنگی فزاینده دو کشور در قبال افغانستان و همچنین گسترش همکاری‌ها در حوزه تجارت، انرژی و ثبات منطقه‌ای متمرکز بوده است.
با وجود تبادل دیدگاه‌های صریح، عدم صدور بیانیه مشترک نشان‌دهنده تداوم اختلافات میان همسایگان افغانستان درباره طالبان و شیوه مواجهه با بحران این کشور است. ناظران معتقدند عدم مشارکت طالبان، دستیابی به اجماع منطقه‌ای را دشوار کرده و تأثیر فوری این نشست را محدود ساخته است.
تحلیلگران می‌گویند تأکید پاکستان بر مسئله تروریسم بازتاب‌دهنده نگرانی‌های امنیتی مداوم این کشور، به‌ویژه حملات فرامرزی و فعالیت گروه‌های مسلح در خاک افغانستان است؛ در حالی که چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی بیشتر بر ثبات منطقه‌ای و همگرایی اقتصادی تمرکز دارند.میزبانی ایران از این نشست، بیانگر تلاش تهران برای ایفای نقش میانجی در پرونده افغانستان است، هرچند نبود نتیجه ملموس، محدودیت ابتکارات منطقه‌ای را در شرایط عدم همکاری بازیگران کلیدی، به‌ویژه طالبان، آشکار می‌سازد.