نویسنده: دکتر شهزیب خان
خبرگزاری راسک: تحولات امنیتی افغانستان بار دیگر موجی از نگرانیهای جهانی را برانگیخته است. تازهترین گزارش «کنسرسیوم اطلاعاتی ترانسآتلانتیک» تصویری نگرانکننده از وضعیت امنیتی این کشور ارائه میکند؛ تصویری که نشان میدهد شبهنظامیگری مهارناشده بار دیگر در افغانستان در حال ریشهدواندن است. این کنسرسیوم نهادی غیردولتی متشکل از افسران پیشین اطلاعاتی و نظامی و تحلیلگران باسابقه از کشورهای غربی و غیرغربی در محافل دانشگاهی و سیاستگذاری بهعنوان منبعی قابل اتکا شناخته میشود. هرچند گزارشهای آن غیررسمیاند، اما بارها روندهایی را پیشبینی کردهاند که بعدها به سیاستهای رسمی دولتها تبدیل شده است.
بر اساس تازهترین برآورد این کنسرسیوم، تا ۴۴ گروه تروریستی همچنان در داخل افغانستان فعالاند. انتشار این ارزیابی، بهسرعت بازتاب گستردهای یافت و نگرانیها را تشدید کرد؛ زیرا این یافتهها حاکی از آن است که فضای عملیاتی برای گروههای مسلح افراطی نهتنها از میان نرفته، بلکه در برخی مناطق گسترش یافته است. بهگفته نویسنده این یادداشت در اوراسیا ریویو، این وضعیت با ادعاهای حاکمیت در واقع افغانستان مبنی بر «ریشهکنسازی تروریسم» همخوانی ندارد.
یافتههای کنسرسیوم تصویر تیرهتری ترسیم میکند: بسیاری از این گروهها از زیرساختهای فیزیکی مانند اردوگاههای آموزشی، مجتمعهای خانوادگی برای بازتولید شبکهها، و سازوکارهای اجتماعی بیننسلی برخوردارند. چنین ظرفیتی به آنها اجازه میدهد برنامهریزی کنند، نیرو جذب کنند و به حیات خود ادامه دهند. این واقعیت، بهگفته تحلیلگران، نشاندهنده خلأهای جدی در مهار و فشار ضدتروریستی است؛ خلأهایی که به شبهنظامیان آزادی عمل بیشتری بخشیده است. همین شکاف میان وعدههای کابل و ارزیابیهای مستقل اکنون به محور گفتوگوهای دیپلماتیک تبدیل شده است.
انتشار این گزارش همزمان با هشدارهای رسمی در سازمان ملل متحد بوده است. از جمله، واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در شورای امنیت، در نامهای هشدار داد که واحدهای تروریستی در افغانستان در حال بازسازماندهی و تقویت هستند و اقدامات مقابلهای دولت حاکم را «ناکافی و ناپیوسته» توصیف کرد. یافتههای کنسرسیوم این نگرانیها را تقویت میکند و به ادعاهای مسکو و دیگر پایتختهای منطقهای پشتوانه تحلیلی میبخشد؛ اینکه تهدید نهتنها فروکش نکرده، بلکه متنوعتر و پیچیدهتر شده است.
این ارزیابیها همچنین نگرانیهای دیرینه پاکستان را تأیید میکند. اسلامآباد بارها اعلام کرده که پناهگاههای امن در داخل افغانستان نقش مستقیمی در تشدید ناامنیهای فرامرزی داشتهاند. در سالهای اخیر، حملات علیه نیروهای امنیتی و غیرنظامیان پاکستان بهویژه در مناطق مرزی افزایش یافته و مقامهای این کشور هشدار دادهاند که سستی امنیتی در افغانستان، بیثباتی بیرونی ایجاد میکند. گزارش اخیر، با اشاره به حضور دهها گروه مسلح سازمانیافته، موضع دیپلماتیک پاکستان را تقویت کرده و فشارها برای اقدامات قابل راستیآزمایی ضدتروریستی را افزایش میدهد.
اعتبار اعضای کنسرسیوم یکی از عوامل اثرگذاری این گزارش است. هرچند این نهاد رسمی نیست، اما تجربه عملی اعضای آن که پیشتر به مطالعه یا مقابله با همین شبکهها پرداختهاند به تحلیلها وزن میبخشد. اتکا به تحلیلهای تجمیعی، نه موارد پراکنده، این استدلال را تقویت میکند که افغانستان به محیطی سهلگیر برای همزیستی، همکاری یا دستکم همزمانی فعالیت گروههای مسلح تبدیل شده است.
نکته قابل توجه آن است که این روند تجمیعی و فزاینده است. کنسرسیوم پیشتر نیز از نشانههای همگرایی شبهنظامیان، بازسازی شبکههای لجستیکی و تبادل ایدئولوژیک میان گروههای افراطی خبر داده بود. گزارش تازه نشان میدهد که این گروهها صرفاً «دوام نیاوردهاند»، بلکه در برخی موارد ریشهدارتر شدهاند. این ارزیابیها با روایت رسمی مبنی بر حذف کامل تهدید تروریسم در تضاد است و بر وجود خلأهای نظارتی و عملیاتی تأکید میکند که به بازتولید و رشد این شبکهها کمک کرده است.
نتایج کنسرسیوم فشار دیپلماتیک بر کابل را افزایش میدهد و بر مقیاس و تنوع بازیگران مسلح فعال در افغانستان انگشت میگذارد. پیام روشن است: جامعه منطقهای و بینالمللی بهدنبال اقدامات مشخص، شفاف و قابل سنجش است نه صرفاً اظهارات کلی. در غیر این صورت، انزوای افغانستان در شرایطی که اقتصاد و سیاست آن شکننده است میتواند عمیقتر شود.این گزارش همچنین بازتابدهنده نگرانیهای دیرپای قدرتهای منطقهای مانند روسیه و پاکستان است که بارها هشدار دادهاند وجود پناهگاههای مهارنشده شبهنظامیان در افغانستان، تهدیدی برای امنیت منطقه و فراتر از آن است. تأیید مستقل این نگرانیها توسط کنسرسیوم، به آنها عمق تحلیلی و اعتبار بینالمللی میبخشد؛ بهویژه زمانی که منابع مختلف به نتایج مشابه میرسند، زنگ خطر بلندتر به صدا درمیآید.
در جمعبندی، همزمانی گزارش کنسرسیوم، هشدارهای روسیه در شورای امنیت و دغدغههای مستمر پاکستان، تصویری همگرا از یک مشکل فراتر از مرزهای افغانستان ترسیم میکند. تا زمانی که دولت حاکم نتواند اقدامات پایدار و اثباتپذیر علیه شبکههای مسلح در خاک افغانستان نشان دهد، نگرانیها فروکش نخواهد کرد. برعکس، فشارها افزایش مییابد؛ چراکه هزینه «عدم اقدام» بهمراتب سنگینتر از هزینه اقدام تلقی میشود.
گسترش مهارناشده شبهنظامیگری در افغانستان؛ زنگ خطر امنیت منطقهای
ما را دنبال کنید
مطالب مرتبط
- تبلیغات -
