شتاب دیپلماسی ترامپ در اوکراین؛ فرصت یا خطر؟

نویسنده: سفیر دانیل فرید
خبرگزاری راسک: یکی از همکارانم در شورای امنیت ملی زمان بیل کلینتون گفته بود:«وقتی برای رسیدن به هدفی بیش از حد عجله و فشار می‌آوری، احتمالاً نتیجهٔ بد و ناپایدار آن را به‌دست می‌آوری.»
این سخن دقیقاً ضعف اصلی رویکرد حکومت ترامپ در تلاش برای رسیدن به توافق پایان جنگ روسیه علیه اوکراین را نشان می‌دهد؛ گاهی چنان مشتاق به نظر می‌رسد که هر توافقی را می‌خواهد، نه یک توافق پایدار و مستحکم.
این شتاب‌زدگی به ویژه فرستاده ویژه ایالات متحده، استیو ویتکاف، را در معرض سوءاستفاده قرار داده است. نشر دو مکالمه تلفنی یکی میان ویتکاف و یوری اوشاکوف، مشاور روابط خارجی پوتین، و دیگری میان اوشاکوف و کیریل دیمتریف، همتای روسی و نزدیک به کرملین این آسیب‌پذیری را آشکار کرد.
در تلاش برای سرعت بخشیدن به دیپلماسی، آمریکا از طریق ویتکاف فرصتی به روس‌ها داد تا پیش‌نویس ۲۸ ماده‌ای مشهور را مطابق خواست خود شکل دهند؛ پیش‌نویسی که حاوی خواست‌های حداکثری روسیه، تناقض و ابهام بود و بخش‌های کارآمد آن را تحت تأثیر قرار داد. خوشبختانه، این طرح به سرعت کنار گذاشته شد.
با ابتکار وزیر خارجه، مارکو روبیو، گروهی از نمایندگان اروپایی و اوکراینی در ژنو گرد آمدند و طرح ۱۹ ماده‌ای را تدوین کردند که اکنون اساس گفت‌وگوهای فشرده با اوکراینی‌ها و روس‌ها، از جمله در ابوظبی، است. این طرح هنوز علنی نشده اما به گفته مذاکره‌کنندگان اوکراینی، به مراتب بهتر از پیش‌نویس ۲۸ ماده‌ای است.
رئیس‌جمهور ترامپ در ۲۵ نوامبر از «پیشرفت عظیم» در رسیدن به توافق سخن گفت و اعلام کرد که ویتکاف برای حل «چند نکته باقیمانده اختلاف» به مسکو خواهد رفت تا با پوتین دیدار کند.
با این حال، نقش ویتکاف در رساندن دیدگاه‌های روسیه به پیش‌نویس آمریکایی، اعتبار او نزد اوکراینی‌ها و بسیاری از دولت‌های اروپایی را آسیب زده است. ممکن است میانجی دیگری برای پیشبرد توافق پایدار مناسب‌تر باشد، اما ظاهراً ترامپ هنوز به ویتکاف اعتماد دارد و از او دفاع کرده است.
رهبران اوکراین باید با خردمندی مسیر تعامل سازنده با دولت ترامپ را ادامه دهند، هرچند این روند سریع و گاهی بی‌ثبات است. هم‌زمان، آن‌ها با فرستاده ویژه دیگری، دن دریسکول، وزیر ارتش آمریکا، نیز همکاری خواهند داشت؛ کسی که طرح ۲۸ ماده‌ای را در کی‌یف ارائه کرد و اکنون برای رهبری گفت‌وگوها با اوکراینی‌ها تعیین شده است.
رویه ایالات متحده گاهی پیچیده و آزاردهنده است، اما استفاده از فرستاده‌های ویژه و کانال‌های پنهانی برای دور زدن ساختار رسمی سیاست خارجی، پدیده‌ای جدید نیست. حکومت ترامپ در داخل نیز بر سر سیاست اوکراین دچار اختلاف است و گروه‌های مختلف با اهداف متفاوت تلاش دارند نفوذ بیشتری پیدا کنند.
یک توافق پایدار باید دو رکن اصلی داشته باشد:
آتش‌بس — ترجیحاً در امتداد خطوط فعلی نبرد.
تضمین امنیت اوکراین — برنامه‌ای واقعی که شامل ابزارهای نظامی مانند قدرت هوایی و دفاع هوایی باشد، نه تعهدات توخالی.
سؤال اصلی این است که آیا دولت ترامپ آماده است تا پوتین را وادار به عقب‌نشینی از مواضع حداکثری‌اش کند یا خیر.
اگر ترامپ این بار بخواهد یک توافق صلح واقعی به دست آورد و آماده باشد تا بر پوتین فشار وارد کند، فرستاده ویژه آمریکا، حتی ویتکاف، می‌تواند پیام واضحی به کرملین برساند و زمینه تحقق پیروزی پایدار را فراهم کند.