خبرگزاری راسک: روزنامه واشنگتنپست برای نخستین بار از برنامهای مخفی و گسترده پرده برداشت که سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) طی حضور دو دههای ایالات متحده در افغانستان علیه تولید مواد مخدر در این کشور اجرا کرده بود. بر اساس این گزارش، این برنامه از پاییز ۲۰۰۴ آغاز و تا سال ۲۰۱۵ ادامه یافت و هدف آن کاهش تولید هروئین در مزارع خشخاش افغانستان بود.
بر اساس این مأموریت، سیا با استفاده از هواپیماهای بریتانیایی C 130 در شبهای تاریک، میلیاردها دانه خشخاش اصلاحشده را بر مزارع پاشید. این دانهها از میان واریتههای طبیعی انتخاب شده بودند تا گیاهانی تولید کنند که تقریباً هیچ مقدار آلکالوئید لازم برای تولید هروئین نداشتند. برنامه شامل دستکاری محصولات کشاورزی بهصورت پنهانی بود تا کشاورزان و طالبان از آن مطلع نشوند. دستکم ۱۴ منبع ناشناس این عملیات را تأیید کردهاند، اما جزئیات پروازها، بودجه و میزان موفقیت آن همچنان محرمانه است.
این عملیات بخشی ناشناخته از جنگ ۲۰ ساله امریکا در افغانستان محسوب میشود، دورهای که ایالات متحده علاوه بر مقابله با طالبان و گروههای تروریستی، تلاش میکرد دولت مورد حمایت خود را تثبیت کند. در همان زمان، قاچاق هروئین هم بهعنوان منبع فساد در دولت حامد کرزی و تأمینکننده تجهیزات طالبان شناخته میشد. تلاشهای غرب برای مقابله با کشت خشخاش شامل راهکارهای مختلف از سمپاشی هوایی تا خرید کل محصول و تبدیل آن به دوا بود، اما بر سر روشها اختلاف نظر جدی وجود داشت.
واشنگتنپست مینویسد که اجرای برنامه سیا نیازمند مجوز محرمانه جورج دبلیو بوش، رئیسجمهور وقت امریکا بود و حتی حامد کرزی در آغاز از آن اطلاعی نداشت. منابع پیشین میگویند برنامه گاهی موثر بود، اما هزینهای بسیار بالا داشت و بخش بزرگی از بودجه عملیاتی مرکز جرایم و مواد مخدر سیا را مصرف کرد. در عمل، نتایج آن تأثیر پایداری بر تولید تریاک نداشت و تنها به سیاستگذاران دولت بوش کمک کرد از تصمیمات سخت در زمینه جنگ مواد مخدر طفره بروند.
مقامهای و نهادهای امریکایی همچنان پیشنهاد سمپاشی گسترده مزارع خشخاش مشابه روش کلمبیا را بررسی کردند، اما با مخالفت پنتاگون، سیا و دولت بریتانیا مواجه شد. دلایل اصلی شامل احتمال واکنش منفی مردم، حمایت محدود حکومت افغانستان و نگرانی از آلوده شدن منابع آب و آسیب به کشاورزی بود. یکی از دیپلماتهای امریکایی در کابل به شوخی به «بیل شیمیایی» معروف شد؛ او برای نشان دادن بیضرر بودن گلیفوسیت، پیشنهاد داده بود در چهارراه احمدشاه مسعود در یک بشکه حاوی سم بنشیند.
بر اساس گزارش سیگار، بازرس ویژه امریکا، هیچ برنامهای که از سوی امریکا یا دولت افغانستان اجرا شد، موفق به کاهش پایدار کشت خشخاش نشد. حتی با برنامه مخفی سیا برای دستکاری مزارع، تولید تریاک بار دیگر پس از سال ۲۰۱۶ به شدت افزایش یافت. کارشناسان میگویند دلایل شکست شامل پیوند عمیق کشت خشخاش با فرهنگ و اقتصاد روستایی، اختلاف نهادهای امریکایی و حمایت نیمبند دولت کرزی بوده است.
این گزارش نشان میدهد که جنگ با مواد مخدر در افغانستان، حتی با فناوریهای پنهانی و بودجه سنگین، محدودیتهای گستردهای داشت و موفقیت پایدار نداشت، اما بخشی از تلاشهای امریکا برای مقابله با تأمین مالی طالبان و کنترل قاچاق هروئین در این کشور بود.
