خبرگزاری راسک: همزمان با شکست سومین دور مذاکرات طالبان و پاکستان در استانبول، نشانهها حاکی از آن است که تنش میان دو طرف از یک اختلاف صرفاً سیاسی فراتر رفته و به سطحی از بحران هویتی و مشروعیتی رسیده است.
نصیر احمد اندیشه، نماینده پیشین افغانستان در سازمان ملل در ژنو، در یادداشتی تحلیلی نوشته است که بنبست کنونی در گفتوگوهای اسلامآباد و طالبان، صرفاً یک مناقشه دیپلماتیک نیست، بلکه ریشه در تضادهای عمیق فکری و تاریخی میان دو نظام دارد.
به گفته او، سکوت یا موضع مبهم طالبان در برابر مسئله تحریک طالبان پاکستانی نه یک تاکتیک سیاسی، بلکه موضوعی «هویتی و وجودی» است. اندیشه تأکید کرده که نظام طالبان فاقد قانون اساسی، ساختار مردمی و مشروعیت حقوقی است و رهبر آن خود را «امیرالمؤمنین» میداند؛ عنوانی که مدعی اقتدار دینی بر تمام مسلمانان و گروههایی چون تحریک طالبان پاکستان، جنبش اسلامی اوزبیکستان، گروه انصارالله تاجیکستانی و حتی القاعده است.
او هشدار داده است که این دیدگاه فراملی میتواند در آینده موجب بروز چالشهای مشابه با کشورهای آسیای میانه، بهویژه اوزبیکستان و تاجیکستان شود.
اندیشه در ادامه نوشته است که پاکستان، به عنوان کشوری جمهوری فدرال با قانون اساسی و مرزهای شناختهشده بینالمللی، نمیتواند وجود یک مرجع اسلامی موازی را در داخل یا خارج از مرزهای خود بپذیرد. به باور او، همین تفاوت بنیادین موجب شده که گفتوگوهای دو طرف همواره «غیرقابل پیشبینی و شکننده» باقی بماند.
او افزوده که درخواست اسلامآباد از طالبان برای قطع ارتباط با گروه تحریک طالبان پاکستانی، در واقع بهمعنای جدایی طالبان از «خویشاوندان ایدئولوژیک» و از دستدادن مشروعیت مذهبی امیر طالبان در میان شبکههای جهادی است.
نماینده پیشین افغانستان در ژنو همچنان تصریح کرده است که برای نخستین بار، بخشی از مردم افغانستان و برخی روشنفکران پشتون در پاکستان از طالبان و تیتیپی فاصله گرفتهاند و خشونت آنها را «خیانت به منافع ملی افغانستان و کرامت پشتونها» میدانند. او نتیجه گرفته است که این تحول میتواند سرآغاز بازتعریف هویت پشتون از «مبارزهجویی نظامی» به سوی «مقاومت مدنی و ملیگرایی دموکراتیک» باشد.
در سوی دیگر، مقامهای پاکستانی نیز پس از شکست مذاکرات استانبول مواضع خود را تندتر کردهاند. عطاالله ترار، وزیر اطلاعات پاکستان، روزگذشته، در واکنش به ناکامی گفتوگوها هشدار داده که اسلامآباد از «تمام گزینهها» برای حفاظت از حاکمیت ملی و امنیت شهروندانش استفاده خواهد کرد.
ترار در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «از این پس تمام مسوولیتها بر عهده طالبان است.» این مقام دولت پاکستان تأکید کرده که طالبان باید به تعهدات خود در توافقنامه دوحه برای مبارزه با تروریسم پایبند بمانند.
او همچنان تصریح کرده که پاکستان با شهروندان افغانستان هیچ دشمنی ندارد، اما از هیچ اقدامی از سوی طالبان که به زیان منافع مردم افغانستان یا کشورهای منطقه باشد، حمایت نخواهد کرد.
گزارشها حاکی از آن است که دور سوم مذاکرات دو طرف در استانبول، که با میانجیگری ترکیه و قطر برگزار شده بود، با هدف تدوین مکانیزمی برای همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم فرامرزی آغاز شد، اما بدون نتیجه مشخص و بدون امضای هیچ توافقنامهای پایان یافت.
مقامهای پاکستانی پیشتر اعلام کرده بودند که تنها خواست اسلامآباد از طالبان، توقف حملات تحریک طالبان پاکستانی از خاک افغانستان علیه پاکستان است؛ درخواستی که به نظر میرسد همچنان بیپاسخ مانده است.
