خبرگزاری راسک: ایالات متحده امریکا اعلام کرده است که از تاریخ ۲۹ سپتامبر، معافیت بندر چابهار از تحریمها لغو خواهد شد. با عملیشدن این تصمیم، دسترسی افغانستان به بازارهای منطقهای و سرمایهگذاریهای هند در این بندر با محدودیتهای جدی مواجه میشود.
معافیت بندر چابهار نخست در سال ۲۰۱۸ صادر شد تا مسیر مطمئنی برای کمک و بازسازی افغانستان فراهم شود. اما وزارت خارجه امریکا اکنون تأکید کرده که در چارچوب سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران، این معافیت لغو میشود و هر شرکت یا نهادی که از این بندر فعالیت کند، در معرض تحریمهای امریکا قرار خواهد گرفت.
هند در سال ۲۰۲۴ یک توافقنامه ۱۰ ساله با ایران برای اداره و توسعه بندر چابهار امضا کرده است. این بندر در جنوبشرق ایران واقع شده و از سال ۲۰۱۸ عملاً زیر مدیریت دهلی نو قرار گرفته است. برای افغانستان، چابهار مسیر حیاتی تجارتی است که بدون وابستگی به خاک پاکستان امکان ارتباط مستقیم با هند و دیگر کشورها را فراهم میکند و پل ارتباطی هند با آسیای مرکزی نیز محسوب میشود.
هند تا کنون بیش از ۱۲۰ میلیون دالر در زیرساختهای این بندر سرمایهگذاری کرده و برنامههایی برای افزایش ظرفیت آن تا ۵۰۰ هزار کانتینر در سال و اتصال به شبکه ریلی ایران تا ۲۰۲۶ دارد. لغو معافیت، دهلی نو را با چالشهای جدی مواجه میکند؛ شرکتها و نهادهای هندی ممکن است مشمول جریمهها و محدودیتهای امریکا شوند که بر عملیات باربری، سرمایهگذاریهای آینده و توسعه پروژه تأثیر مستقیم خواهد داشت.
برای افغانستان، پیامد این تصمیم فراتر از اختلاف واشنگتن و تهران است. در صورت محدود شدن یا مسدود شدن مسیر چابهار، افغانستان ناگزیر به استفاده از مسیرهای دشوار و پرچالش پاکستان خواهد بود؛ مسیری که در گذشته به دلیل تنشهای طالبان با اسلامآباد بارها مسدود شده است.
آگاهان امور به این باور اند که چابهار تنها یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه در معادلات ژئوپولیتیک منطقه جایگاه ویژهای دارد؛ برای هند، وزنهای در برابر بندر گوادر پاکستان است و برای افغانستان، شریان حیاتی اقتصاد کشور به شمار میرود.
آگاهان امور اقتصادی هشدار میدهند که لغو معافیت امریکا میتواند مسیر ترانزیتی افغانستان از طریق چابهار را بهطور جدی مختل کند، در حالی که کشور بیش از هر زمان دیگری به مسیرهای بدیل برای صادرات و واردات کالاهای اساسی نیاز دارد.
