خشکسالی زیر سایه طالبان؛ شش میلیون نفر در آستانه تشنگی مطلق

خبرگزاری راسک: به نقل از «نیویورک تایمز»، در غروب یکی از روزهای گرم تابستان کابل، مشاجره میان دو همسایه بر سر دسترسی به یک منبع در حال نابودی، بالا گرفت: آب. «تو با چهار دبه آمدی و صف را بریدی»، امان کریمی با عصبانیت به زنی که شیلنگ آب را در دست داشت، گفت و آن را از دستش گرفت تا سطل‌های خود را از شیر آب مسجد پر کند. او ادامه داد: «این نوبت من است و حق من.» پایتخت افغانستان، با جمعیتی حدود شش میلیون نفر، به دلیل کاهش بارش‌ها، ذوب کمتر برف و حفر بی‌رویه چاه‌های آب، در آستانه خشکی کامل قرار دارد. پیش‌بینی‌ها حاکی است که اگر روند فعلی ادامه یابد، کابل تا سال ۲۰۳۰ ممکن است کاملاً از منابع آب زیرزمینی تهی شود.
در این گزارش آمده است که، ذخایر آبی شهر تقریباً دو برابر سریع‌تر از میزان تجدید طبیعی آن کاهش می‌یابد. اداره طالبان، که با بحران شدید مالی روبه‌رو است، تاکنون نتوانسته است آب را از سدها و رودخانه‌های اطراف به شهر منتقل کند. سازمان غیردولتی «مرسی کور» هشدار داده است که کابل ممکن است نخستین پایتخت مدرن جهان باشد که ذخایر آب زیرزمینی‌اش به‌طور کامل از بین می‌رود. کریمی، که با یک چرخ‌دستی حاوی ۱۵۰ لیتر آب برای خانواده پنج‌نفره‌اش بازمی‌گشت، گفت: «ما بیشتر از همیشه بر سر آب دعوا می‌کنیم، چون آب برای ما مثل طلاست.» خانه جدیدش، که به دلیل افزایش قیمت مسکن مجبور به خرید آن شده، حتی لوله‌کشی آب ندارد.
کابل، که در دامنه کوه‌های برفی و میان سه رودخانه قرار گرفته، هرگز شهری خشک به شمار نمی‌رفت. اما جمعیت آن در ۲۵ سال گذشته شش برابر شده، بی‌آنکه سیستم مدیریت پایدار منابع آبی برای انتقال آب از مناطق دیگر یا کنترل برداشت بی‌رویه ایجاد شود. در سطح کشور، دست‌کم ۷۰۰ هزار نفر هر سال به دلیل تغییرات اقلیمی عمدتاً خشکسالی آواره می‌شوند. یک‌سوم جمعیت ۴۲ میلیونی افغانستان به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند. طرح‌های متعددی برای ساخت سد و ایجاد شبکه آبرسانی در کابل با بودجه صدها میلیون دلار از سوی کمک‌کنندگان خارجی تأمین شد، اما بیشتر آن‌ها یا هرگز عملی نشد یا پس از سقوط جمهوری در ۲۰۲۱ و قطع کمک‌های بین‌المللی، متوقف گردید.
نجیب‌الله سدید، کارشناس منابع آبی، می‌گوید: «کابل دو دهه با مشکل آب روبه‌رو بوده، اما هیچ‌گاه این موضوع در اولویت قرار نگرفت. حالا چاه‌ها خشک می‌شوند و بحران به مرحله اضطراری رسیده است.» بر اساس گزارش آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا، تنها ۲۰ درصد ساکنان کابل به شبکه لوله‌کشی دسترسی دارند، آن هم با زیرساختی که هر روز فرسوده‌تر می‌شود. حتی اداره ملی محیط‌زیست افغانستان ناچار است روزانه بیش از ۱۰ هزار لیتر آب را با تانکر تأمین کند. هزاران گالن آب با سه‌چرخه‌های چینی و کامیون‌های قدیمی ساخت شوروی به خانه‌ها رسانده می‌شود. کسانی که توان خرید ندارند، به چاه‌های رو به خشکیدن مساجد یا کمک ثروتمندان وابسته‌اند.
در کوچه‌ها و تپه‌های کابل، با غروب خورشید، چرخ‌دستی‌ها بیرون می‌آیند و دبه‌های زردرنگ که زمانی ظرف روغن خوراکی بوده‌اند از آب پر می‌شوند. چهار سد از سال ۲۰۲۱ در کشور ساخته شده، از جمله سدی در ۳۰ کیلومتری کابل که می‌تواند از طریق لوله‌کشی به هزاران خانه آب برساند. طرح انتقال آب از دره پنجشیر نیز هنوز منتظر تأیید نهایی رهبری طالبان است. با این حال، هر دو پروژه با کمبود بودجه مواجه‌اند و سرمایه‌گذاری خارجی تقریباً متوقف شده است. مطیع‌الله عبید، سخنگوی وزارت آب و انرژی طالبان، گفته است: «پروژه‌های ما بزرگ است و ما فقط نیمی از منابع مالی آن را تأمین می‌توانیم.»
در همان مسجدی که امان کریمی با همسایه‌اش درگیر شده بود، صف آب رو به پایان بود. آتفه کاظمی، ۲۶ ساله، دبه‌هایش را پر کرد و در ازای چند روپیه‌ای کابلی به مسجد پرداخت، سپس چرخ‌دستی خود را ۳۰ دقیقه تا خانه‌اش کشاند. چاهی که به مسجد نزدیک خانه‌اش تعلق داشت، مدت‌ها پیش خشک شده بود.