وقتی عربستان عقب نشست، ترامپ سراغ آذربایجان رفت

خبرگزاری راسک: به نقل از خبرگزاری «رویترز»، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در حال بررسی پیوستن آذربایجان و برخی کشورهای آسیای میانه به پیمان ابراهیم است؛ تلاشی تازه برای تعمیق روابط موجود این کشورها با اسرائیل، در حالی‌که امیدها برای پیوستن عربستان سعودی به این توافق‌ها رنگ باخته است. به گزارش رویترز، پنج منبع آگاه تأیید کرده‌اند که کاخ سفید به‌طور فعال با جمهوری آذربایجان وارد گفتگو شده تا امکان پیوستن این کشور و برخی متحدان آن در آسیای میانه به پیمان ابراهیم را بررسی کند. این توافق‌نامه‌ها در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ و در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، میان چهار کشور با اکثریت مسلمان و اسرائیل امضا شد.
هرچند آذربایجان و کشورهای آسیای مرکزی روابط دیرینه و در مواردی رسمی با اسرائیل دارند، اما عضویت در پیمان ابراهیم بیش از آن‌که جنبه سیاسی داشته باشد، هدفی نمادین برای تقویت همکاری‌های تجاری و امنیتی با اسرائیل به‌شمار می‌رود. این ابتکار جدید، نشان‌دهنده تغییر رویکرد ترامپ از تلاش برای جلب رضایت عربستان سعودی به‌سوی گسترش دامنه توافق‌نامه‌ها در میان کشورهای دیگر اسلامی است؛ آن‌هم در شرایطی که حملات نظامی اسرائیل به غزه و انسداد کمک‌های بشردوستانه، افکار عمومی جهان عرب را به‌شدت خشمگین ساخته است. ریاض بارها تأکید کرده که تا زمانی که اسرائیل به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطینی را نپذیرد، حاضر به عادی‌سازی روابط نخواهد شد. سه منبع به رویترز گفته‌اند که یکی از موانع کلیدی در مسیر پیوستن آذربایجان به توافق‌نامه‌های ابراهیم، منازعه سیاسی و تاریخی این کشور با ارمنستان است. به گفته آنان، کاخ سفید بر دستیابی به توافق صلح میان باکو و ایروان به‌عنوان پیش‌شرط ورود آذربایجان به پیمان ابراهیم تأکید دارد.
در حالی‌که مقامات دولت ترامپ علناً از بررسی گزینه‌های متعدد برای گسترش این پیمان‌ها سخن گفته‌اند، منابع نزدیک به گفتگوها تأکید دارند که مذاکرات با آذربایجان بیش از سایر گزینه‌ها ساختاریافته و پیشرفته است. به‌باور دو منبع، این توافق بالقوه ممکن است در هفته‌ها یا ماه‌های آینده به نتیجه برسد. استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در مأموریت‌های صلح، در ماه مارچ سال جاری به باکو سفر کرده و با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان دیدار داشته است. همچنین آریه لایتستون، مشاور نزدیک ویتکاف، در اواخر بهار امسال در ملاقات جداگانه‌ای با علی‌اف، بر گسترش مفاد پیمان ابراهیم تأکید کرده است. بر پایه این گفتگوها، مقامات آذربایجان با همتایان خود در چندین کشور آسیای میانه از جمله قزاقستان تماس گرفته‌اند تا علاقه احتمالی آن‌ها به پیوستن به این توافق‌نامه‌ها را ارزیابی کنند. هنوز مشخص نیست که با کدام یک از کشورهای دیگر منطقه – شامل ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان تماس برقرار شده است.
برخلاف دور اول پیمان ابراهیم که با هدف عادی‌سازی کامل روابط بین اسرائیل و امارات، بحرین، مراکش و سودان انجام شد، مرحله دوم این طرح به نظر می‌رسد بیشتر بر ایجاد یک شبکه نفوذ نرم آمریکا و اسرائیل متمرکز باشد، حتی در کشورهایی که از پیش با اسرائیل روابط دیپلماتیک داشته‌اند. گسترش چنین توافقاتی ممکن است برای ترامپ یک پیروزی نمادین تلقی شود؛ به‌ویژه در فضای رقابت‌های انتخاباتی که رئیس‌جمهور به‌دنبال ارائه دستاوردهایی ملموس هرچند محدود در سیاست خارجی خود است. با وجود پیشرفت در مذاکرات با آذربایجان، منابع تأکید دارند که این گفتگوها در کشورهای آسیای میانه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. همچنین چالش‌های اساسی به‌ویژه کندی روند صلح بین ارمنستان و آذربایجان همچنان باقی است.
ارمنستان که یک کشور مسیحی با روابط سنتی نزدیک به ایالات متحده است، از نظر واشنگتن یک شریک حساس به شمار می‌رود. منابع می‌گویند دولت ترامپ در اتخاذ تصمیماتی که بتواند خشم ایروان را برانگیزد، با احتیاط عمل می‌کند. با این حال، ترامپ و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه‌اش، به تازگی مدعی شده‌اند که دستیابی به توافق صلح میان ارمنستان و آذربایجان نزدیک است. ترامپ در سخنانی در ماه جولای به خبرنگاران گفت: «ما در مورد ارمنستان و آذربایجان معجزه کردیم. این توافق بسیار نزدیک است.»