خبرگزاری راسک: بانک مرکزی تحت اداره طالبان با نشر اعلامیهای ادعا کرده که بیش از یک میلیارد و نُه میلیون روپیه کابلی مندرس در کابل سوزانده شده است. به گفته این نهاد، این پولها شامل انواع اسکناسهایی بودند که از زونهای مرکزی، جنوبشرق (گردیز) و شرق (ننگرهار) جمعآوری شده است.
اما صرافان سرای شاهزاده و منابع آگاه روایت متفاوتی ارائه میکنند. آنها میگویند این نخستین باری نیست که طالبان از سوزاندن پولهای کهنه خبر میدهند؛ در حالی که شواهد متعدد نشان میدهد همین اسکناسهای فرسوده، دوباره از طریق نهادهای رسمی به بازار برگشتهاند.
منابع مطلع میگویند که در گذشته بارها دیده شده که بانک مرکزی طالبان، پولهای کهنه را از بازار جمعآوری کرده اما به جای نابودسازی واقعی، آنها را به معاش کارمندان دولتی توزیع میکرده یا دوباره به نمایندگیهای بانکی در ولایات بازگردانده است.
شماری از کارمندان پیشین بانک مرکزی نیز تأیید کردهاند که برخی مسوولان طالبان گزارشهای رسمی آتشزدن پول را تهیه میکردند، اما در عمل یا این پولها بهطور کامل سوزانده نمیشد، یا تنها بخش کوچکی از آن نابود میگردید و باقی دوباره به گردش اقتصادی برمیگشت.
صرافان در سرای شاهزاده کابل نیز بارها اعلام کردهاند که پولهای مهرشده و مشخصشده بهعنوان جمعآوریشده، مجدداً در معاملات روزمره دیده شدهاند. به گفته آنها، این مسئله نشان میدهد که روند سوزاندن پولهای کهنه شفاف نیست و احتمال سوءاستفاده گسترده وجود دارد.
در بیانیه بانک مرکزی طالبان آمده که سوزاندن این اسکناسها طبق «طرزالعمل» صورت گرفته و در مقابل، تلاش میشود تا پولهای نو به بازار عرضه شود. محمد آخوند، معاون دوم بانک مرکزی طالبان، گفته است: «ما گاهگاه اسکناسهای مندرس را جمعآوری میکنیم و در عوض آن، پول نو به شهروندان توزیع میشود.»
اما شهروندان این ادعا را نمیپذیرند. آنان میگویند که در نبود بانکداری الکترونیکی، وابستگی کامل به اسکناس باعث شده تا پولها خیلی زود فرسوده شوند. نبود شفافیت در روند جمعآوری و نابودسازی اسکناسهای کهنه، این معضل را پیچیدهتر ساخته است.
در حالی که گردش اسکناسهای مندرس به یکی از مشکلات جدی روزمره در افغانستان بدل شده، مانع بزرگتری همچنان پابرجاست؛ چاپ پول نو به دلیل عدم مشروعیت بینالمللی طالبان، عملاً ناممکن است.
پس از تسلط طالبان بر کابل در ماه اسد ۱۴۰۰، هیچ کشور و نهاد بینالمللی حکومت این گروه را به عنوان دولت رسمی افغانستان به رسمیت نشناخته است. در نتیجه، بانکهای مرکزی و شرکتهای چاپ اسکناس در جهان از هر نوع همکاری با طالبان خودداری میکنند.
تنها یکبار، حدود دو سال پیش، با وساطت و نظارت سازمان ملل و برخی نهادهای بینالمللی، چاپ و انتقال حدود ۵۰۰ میلیارد افغانی اسکناس نو به افغانستان انجام شد. آن هم صرفاً با هدف جلوگیری از بحران نقدینگی و فروپاشی نظام مالی کشور بود، نه بهخاطر به رسمیت شناختن طالبان.
اکنون با پایان یافتن آن ذخیره محدود، بانک مرکزی طالبان با کمبود اسکناس نو مواجه است. در چنین وضعیتی، تکرار ادعاهای آتشزدن پولهای مندرس در حالیکه نمونههای همان اسکناسها دوباره در بازار دیده میشود، نه تنها اعتماد مردم را از بین برده، بلکه نگرانیها درباره فساد سیستماتیک در دستگاه مالی طالبان را نیز افزایش داده است.
کارشناسان امور اقتصادی این وضعیت را «فساد پنهان و مهندسیشده» توصیف میکنند؛ روندی که نه تنها شفاف نیست، بلکه تبعات آن مستقیماً بر زندگی و معیشت مردم سایه انداخته است.
