گنجینه‌های باستانی افغانستان هنوزهم درحال قاچاق شدن هستند

خبرگزاری راسک: با وجود وعده‌های گروه طالبان برای حفاظت از مکان‌های تاریخی در افغانستان، شواهد به‌دست آمده از تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که غارت اماکن باستانی در افغانستان هم‌چنان ادامه دارد.

 نورآغا نوری، رییس پیشین انستیتوت باستان‌شناسی افغانستان و در حال حاضر دانش‌جوی دکتری دانش‌گاه آزاد برلین، توضیح می‌دهد، در حالی‌که گروه طالبان از زمان به قدرت‌رسیدن، اقداماتی را برای حفاظت از مکان‌های باستانی و جلوگیری از قاچاق آن انجام داده‌اند؛ اما چالش‌های مهم هم‌چنان ادامه دارد و افزوده، مرزهای کشور هم‌چنان متخلخل است و فقدان سیاست‌ها و مقررات مشخص برای مجازات افرادی که میراث فرهنگی افغانستان را نقض می‌کنند، اجرای موثر را با مشکل مواجه می‌کند.

این تحلیل اخیر از غارت در افغانستان نتیجه‌ی مشارکت نقشه برداری میراث افغانستان است، پروژه‌ای که توسط دولت ایالات متحده تمویل می‌شود و هدف آن شناسایی و مستندسازی مکان‌های باستانی در سراسر کشور است.

قابل ذکر است، هنگامی که این پروژه در سال ۲۰۱۵ راه اندازی شد، تلاش‌های قبلی تنها حدود ۵۰۰۰ مکان را ثبت کرده‌بود، از جمله سکونت‌گاه‌های باستانی با قدمت ۲۵۰۰ سال به امپراتوری هخامنشی و هم‌چنین مکان‌های بعدی در امتداد مسیر تجاری جاده‌ی تاریخی ابریشم.

با این حال، گیل استاین، باستان‌شناس، مدیر مرکز UC، معتقد بود که این آمار تنها بخشی از ثروت واقعی باستان‌شناسی افغانستان را نشان می دهد.

برای رفع این مشکل، تیم استین با باستان‌شناسان افغانستانی برای ایجاد یک پای‌گاه داده‌ی جامع از تصاویر ماهواره‌ای افغانستان همکاری کرد. آن‌ها هم‌چنین با دانشمندان کامپیوتر همکاری کردند و از قدرت هوش مصنوعی برای آموزش مدلی که قادر به شناسایی مکان‌های باستان‌شناسی باشد، استفاده کردند.

باید گفت، این مدل در نزدیک به ۲۰۰۰ تصویر از سایت‌های مستند آموزش داده‌شد، تا سال ۲۰۲۱، این روی‌کرد نوآورانه منجر به شناسایی بیش از ۲۹۰۰۰ سایت باستان‌شناسی شده بود که بزرگ‌ترین مجموعه‌ی داده‌های جمع‌آوری شده برای افغانستان را نشان می‌دهد. به طور شگفت‌انگیزی، هوش مصنوعی حتی توانست سایت‌هایی را شناسایی کند که برای تحلیل‌گران انسانی گریزان مانده بودند که بدون‌شک برخی از آن‌ها توجه‌ی غارت‌گران را به خود جلب می‌کردند.

محققان به‌زودی متوجه شدند که ابزارهای هوش مصنوعی آن‌ها می‌تواند شواهد قاچاق را نیز شناسایی کند.

در برخی از سایت‌ها، تصاویر ماهواره‌ای گودال‌هایی به وضوح قابل مشاهده را نشان می‌دهند که نشانه‌ای از فعالیت‌های حفاری غارت‌گران است. بعلاوه تصاویری که پس از سال ۲۰۱۷ و در جریان تشدید درگیری با گروه طالبان دوباره گرفته شده‌است، خسارات ناشی از بولدوزرها را نشان می‌دهند.

استاین توضیح می‌دهد که قاچاق‌گران اساسا یک مکان غارت شده را دزدی می‌کنند و از بولدوزرها برای افشای مناطق دست نخورده‌ی قبلی استفاده می‌کنند. این چرخه ویران‌گر از دست رفتن آثار با ارزش و میراث فرهنگی را تداوم می‌بخشد.

باید گفت، هنگامی که محققان ۱۶۲ مکان را که بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ قاچاق شده بودند، مورد بررسی قرار دادند، متوجه شدند که ۳۷ مورد از آن‌ها نشانه‌های دایمی غارت مداوم پس از صعود گروه طالبان را نشان می‌دهند.  نمونه‌های قابل‌توجه‌ی از این فعالیت حفاری غیرقانونی را می‌توان مشاهده کرد، به‌ویژه در نزدیکی یک صومعه‌ی باستانی بودایی.