افغانی/افغان یا افغانستانی؟ (حق تعیین سرنوشت)

وضعیت فعلی شهروندان و مردم افغانستان قابل درک است‌که متاسفانه اکثریت دچار فقر اند و ستم طالبان نیز بر جامعه جریان دارد. در چنین وضعیتی، شاید شماری بگویند بحث افغانی و افغانستانی چه دردی ما را درمان می‌کند. اما مطرح کردن این سخن که بحث افغانی و افغانستانی در این وضعیت چه درد ما را درمان می‌کند از بی‌چارگی و درماندگی آنی و فعلی ما است، اگر کمی توجه کنیم و به معضل و مشکلات خود بنیادی‌تر بنگریم، متوجه می‌شویم اساس و ریشه‌ی مشکلات فعلی ما برخاسته از سطحی‌نگری ما در باره‌ی حق تعیین سرنوشت ما است.

وقتی جامعه و مردمی در باره‌ی حق تعیین سرنوشت خود جدی نباشند و سرنوشت سیاسی و اجتماعی و هویت خود را تعیین نتوانند، طبعا دچار مشکلاتی می‌شوند که ام‌روز ما درگیر آن مشکلات استیم.

نخستین حق تعیین سرنوشت، حق تعیین در سرنوشت تابعیت سیاسی و هویت ملی است. حکومت‌های قومی نام یک قوم را به زور بر همه‌چه برچسپ زدند. پول، پیسه و روپیه را برچسپ افغانی زدند و گفتند نام پول کشور افغانی است. افغانی را بر هویت ملی کشور نیز برچسپ زدند و گفتند همه‌ی مردم کشور افغانی است. افغانی هم نام پول شد و هم هویت ملی شهروندان یک کشور. این‌گونه نام‌گذاری‌های عجولانه شرم‌آور است. پس از این‌که متوجه این نام‌گذاری شدند، گفتند نام هویت ملی افغان است.

هویت ملی و تابعیت سیاسی یکی استند. هر فردی از هر کجای جهان وقتی تابعیت سیاسی یک کشور را می‌گیرد، هویت او شامل هویت ملی یا کلان‌هویت جمعی آن کشور نیز می‌شود. هویت ملی و تابعیت سیاسی در حقیقت نسبت یک فرد را به یک کشور روشن می‌کند. مثلا به فردی‌که تابعیت آمریکا را داشته باشد به او می‌گویند آمریکایی، به فردی‌که تابعیت سیاسی آلمان را دارد به او می‌گویند آلمانی، به فردی‌که تابعیت سیاسی ایران را دارند به او می‌گویند ایرانی و به فردی‌که تابعیت سیاسی پاکستان را دارد به می‌گویند پاکستانی. اگر کسی به او بگوید پاک یا پاکی اشتباه و غلط است.

افغان و افغانی گفتن به فردی‌که تابعیت سیاسی افغانستان را دارد، غلط و اشتباه است و در حقیقت اهانت به فرد است. اگر فردی‌که تابعیت سیاسی افغانستان را دارد شما به او افغانی بگویید، در واقع شما او را به نام پول که افغانی نام دارد، یاد کرده‌اید. فردی‌که تابعیت سیاسی افغانستان را دارد، به او افغان بگویید، بازهم اشتباه و غلطی و اهانت رخ می‌دهد، زیرا تابعیت سیاسی و هویت ملی به نام کشور ارتباط دارد و نسبت فرد را با کشور روشن می‌‌کند. فردی‌که تابعیت سیاسی افغانستان را دارد، بایستی به او افغانستانی گفت نه افغان. نام کشور افغان نیست که به او بگوییم افغانی. افغان گفتن نیز به دو دلیل درست نیست، زیرا افغان نام یکی از اقوام افغانستان است. بنابراین نمی‌توان به اوزبیک، هزاره، تاجیک، بلوچ و… افغان گفت. دلیل دوم این‌که هویت ملی و تابعیت سیاسی بیان‌گر نسبت یک فرد به یک کشور است و با «ی» نسبتی درست است نه بدون «ی» نسبتی.

بنابراین به کسانی‌که تابعیت سیاسی افغانستان را دارند، باید افغانستانی گفت، طوری‌که به فرد اهل کندهار گفته می‌شود کندهاری، به فرد اهل لوگر گفته می‌شود لوگری، به فرد اهل بغلان گفته می‌شود بغلانی و به فرد اهل فاریاب گفته می‌شود فاریابی.

عجالتا به فرد اهل افغانستان بایستی افغانستانی گفت، اما نام کشور نیز مورد قبول اکثریت مردم کشور نیست و مردم این نام را جعلی بر خراسان می‌دانند. نام کشور باید به همه‌پرسی و رفراندوم گذاشته شود تا نام کشور به نام اصلیش که خراسان است، برگردانده شود و آن‌گاه خراسان نام کشور و هویت جمعی و تابعیت سیاسی مردم، خراسانی می‌شود. این هویت خراسانی زیبنده‌ی هویت ملی و تابعیت سیاسی ما در داخل کشور، در منطقه و در جهان است.