خبرگزاری راسک: در حالی که گزارشهای ماههای اخیر از افزایش تنش میان برخی فرماندهان محلی و رهبری قبیلهمحور گروه طالبان در قندهار حکایت دارد، ملا جمعهخان فاتح، از فرماندهان تاجیکتبار این گروه در منطقهی درواز بدخشان، پیامی سرگشاده خطاب به قاری فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، مولوی امانالدین منصور، مولوی شمسالدین شریعتی، قاری دینمحمد حنیف و شماری دیگر از فرماندهان بدخشانی منتشر کرده است. این پیام در شرایطی صادر شده که گروه طالبان ساختاری با هستهی سخت پشتونتبار و رهبری متمرکز در قندهار در نزدیک به پنج سال گذشته بهطور سیستماتیک نقش فرماندهان و چهرههای محلی غیرپشتون را در ساختار قدرت تضعیف کرده است.
بدخشان در شمالشرق افغانستان یکی از استانهای است که بخش عمدهی جمعیت آن را تاجیکها تشکیل میدهند. از زمان بازگشت گروه طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، این استان بارها شاهد اعتراضهای محلی، درگیریهای مسلحانه و تنش بر سر استخراج معادن، جابهجایی نیروهای غیربومی (پشتون) و نحوهی ادارهی ساختارهای محلی بوده است. این گروه طالبان که ساختار تصمیمگیریاش را عمدتاً در اختیار رهبران پشتونتبار جنوب نگه داشته، مناصب کلیدی استانهای شمالی را نیز از مسیر انتصاب از مرکز پر کرده و عملاً ارادهی محلی را از معادلهی قدرت حذف کرده است.
قاری فصیحالدین فطرت که از چهرههای تاجیکتبار گروه طالبان به شمار میرود، در سالهای گذشته بهعنوان یکی از برجستهترین فرماندهان نظامی این گروه در شمال افغانستان مطرح بوده است؛ حضوری که منتقدان آن را بیشتر «ویترین قومی» گروه طالبان برای مشروعیتبخشی به سلطهی پشتونی میدانند تا مشارکت واقعی در قدرت.
جمعهخان فاتح در پیام خود مدعی شد که طی پنج سال گذشته، گروه طالبان از دین و شریعت نه بهعنوان ارزش، بلکه بهمثابهی ابزاری برای تحکیم سلطهی قومی پشتون بهره برده است. به گفتهی وی، باورهای دینی نیروهای بدخشانی در راستای اهداف سیاسی و قومی این گروه مورد بهرهبرداری قرار گرفته و صداقت دینی آنان وسیلهای برای پیشبرد آجندای قبیلهای رهبری قندهار شده است.
وی همچنین ادعا کرد که حلقاتی در درون ساختار گروه طالبان در تلاشاند تا نیروهای بدخشانی را در برابر یکدیگر قرار دهند؛ راهبردی که به گفتهی فاتح، هدف آن تداوم کنترل پشتونی بر بدخشان و منابع آن است.
فاتح در بخش دیگری از پیام، با اشاره به وضعیت معادن، زمینهای کشاورزی و منابع طبیعی بدخشان مدعی شد که ثروت این استان از مسیر شبکههای وابسته به رهبری قبیلهای گروه طالبان به سود افراد و حلقههای بیرونی مصادره شده و مردم محلی از منافع آن کاملاً بیبهره ماندهاند. این ادعا در چارچوب الگویی گستردهتر مطرح میشود که منتقدان بارها از آن بهعنوان «استخراج منابع اقوام غیرپشتون به نفع شبکههای جنوب» یاد کردهاند؛ اتهامی که گروه طالبان همواره آن را رد کرده است.
فاتح همچنین از آنچه محدودیتهای آموزشی و اجتماعی ساختاریافته علیه مردم بدخشان خواند انتقاد کرد. به گفتهی وی، دختران از حق آموزش و کار محروم شدهاند و پسران به مدارسی فرستاده میشوند که در آنها چیزی جز اطاعت از ساختار قبیلهای گروه طالبان آموزش داده نمیشود. این سیاستها که ناظران بینالمللی آنها را بخشی از پروژهی یکسانسازی فرهنگی گروه طالبان میدانند در استانهای غیرپشتوننشین با شدت بیشتری اعمال شده است.
تیزترین بخش پیام، هشدار مستقیم فاتح به قاری فصیحالدین فطرت و دیگر فرماندهان بدخشانی بود. وی نوشت که آنان را «به صف مقدم فرستادهاند» تا در نقش پیشمرگ و ابزار تبلیغاتی گروه طالبان، خون خود و مردم بدخشان را فدای سلطهی قبیلهای سازند. فاتح تصریح کرد که رهبری پشتونمحور گروه طالبان هیچکس را که در بدخشان پایگاه اجتماعی مستقل داشته باشد تحمل نخواهد کرد و سرانجام آنان را نیز به بهانههایی «بدنام ساخته، از صحنه حذف و نامشان را از تاریخ این سرزمین پاک خواهد کرد.»
این استدلال که همراهی امروز با ساختار قبیلهای گروه طالبان، حذف فردا را رقم میزند محور اصلی دعوت فاتح به همبستگی بدخشانی بود.
فاتح در پایان از فرماندهان و نیروهای بدخشانی خواست سلاح خود را به سوی برادران دروازی و باشندگان این استان نگیرند و در کنار مردم بدخشان بایستند. وی تأکید کرد که «آیندهی بدخشان و نسلهای آینده به تصمیمهای امروز وابسته است» و از مخاطبان خود خواست به آنچه «ندای مردم، خون و خاک بدخشان» خواند پاسخ دهند.
این پیام در شرایطی منتشر میشود که بدخشان طی سالهای اخیر به یکی از کانونهای نارضایتی از سیاستهای تمرکزگرای قبیلهای گروه طالبان تبدیل شده است. منتقدان این گروه بارها آن را به تمرکز قدرت در حلقهای بسته از رهبران پشتونتبار قندهار و کاهش سیستماتیک نقش فرماندهان و چهرههای محلی، بهویژه در استانهای غیرپشتوننشین، متهم کردهاند؛ اتهامی که گروه طالبان همواره رد کرده است. تاکنون هیچ واکنش رسمی از سوی قاری فصیحالدین فطرت یا سایر فرماندهان مخاطب این پیام منتشر نشده است.
جمعهخان فاتح خطاب به قاری فصیحالدین فطرت: اگر امروز در برابر استبداد قبیلهای پشتون در بدخشان سکوت کنید، فردا خود شما هدف خواهید بود
