خبرگزاری راسک: لئونید ساوین، تحلیلگر ژئوپلیتیک روسی، در مقالهای که اخیراً در سایت اورینتال ریویو، منتشر شده، تأکید کرده که اقدامات تهاجمی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، نه تنها برای تهران، بلکه برای کل جهان عواقب اقتصادی ویرانگری به همراه داشته است. به نوشته او، شرکای واشنگتن و کشورهای غربی اکنون در حال پرداخت هزینه سنگین استراتژی شکستخورده دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو هستند و این اثرات فراتر از خاورمیانه به تمام نقاط جهان گسترش یافته است.ساوین مینویسد که عملیات «جنگ برقآسا» که ترامپ وعده داده بود، هرگز محقق نشد. هر دو طرف متجاوز اعتراف کردهاند که قدرت و قابلیتهای ایران را دستکم گرفتهاند و اکنون در موقعیتی ضعیف قرار دارند و تنها به دنبال حفظ آبرو هستند. تنها یک هفته پس از آغاز درگیری، منافع اقتصادی بسیاری از کشورها آسیب جدی دیده و با ادامه جنگ، این آسیبها تشدید خواهد شد.بستن تنگه هرمز که مقامات جمهوری اسلامی ایران بارها هشدار داده بودند در صورت حمله اجرا خواهد شد یکی از مهمترین اقدامات تلافیجویانه بوده و باعث اختلال گسترده در زنجیره تأمین جهانی شده است.
تأثیرات عمده بر اقتصاد جهانی:
نفت و محصولات پتروشیمی: صادرات نفت از کشورهای خلیج فارس (عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی و قطر) به اروپا و آسیا به شدت مختل شده است. مشتریان عمده از جاپان و کره جنوبی تا کشورهای اتحادیه اروپا با کمبود انرژی مواجه شدهاند. بسیاری از کشورها مجبور به محدودیت فروش بنزین، افزایش قیمت سوخت داخلی و حتی پرداخت یارانه برای گاز شدهاند. پس از یک ماه جنگ، ذخایر نفتی واردکنندگان رو به اتمام است. قیمت سوخت هواپیما به شدت افزایش یافته و بسیاری از فرودگاههای خاورمیانه (به عنوان مراکز ترانزیت هوایی) همچنان بسته ماندهاند و این امر کل سیستم لجستیک جهانی را مختل کرده است.
صنایع پلاستیک و بستهبندی: اختلال در تولید محصولات پتروشیمی باعث افزایش شدید قیمت پلیاتیلن و انواع بستهبندیهای پلاستیکی در جاپان، هند و کره جنوبی شده است. کشورهای جنوب شرق آسیا با جمعیت بالا، بهویژه در بخش غذا (بستهبندی، ظروف یکبارمصرف) و کالاهای مصرفی، با خطر جدی مواجه هستند. این کمبودها میتواند منجر به «گلوله برفی» مشکلات اقتصادی شود.
کودهای شیمیایی: شرکت قافکو قطر (یکی از بزرگترین تولیدکنندگان اوره جهان با سهم ۱۴ درصدی و تولید سالانه ۵.۶ میلیون تن کاربامید) صادرات خود را متوقف کرده است. عربستان سعودی و امارات نیز تولیدکنندگان عمده کود نیتروژن هستند، اما مشتریانشان نمیتوانند سفارشات را دریافت کنند. قیمت اوره به شدت افزایش یافته است. این مسئله نه تنها درآمد کشورهای صادرکننده را کاهش میدهد، بلکه فصل کشت آینده در کشورهای واردکننده را تهدید کرده و منجر به افزایش قیمت غذا خواهد شد. همچنین کمبود گوگرد (استخراجشده از نفت) بر تولید اسید سولفوریک و کودها تأثیر منفی گذاشته است.
صنعت میکروالکترونیک: تولیدکنندگان تراشه در جاپان، تایوان و کره جنوبی به گاز هلیوم وابسته هستند که محصول جانبی گاز طبیعی است. قطر یکی از تأمینکنندگان عمده هلیوم جهان (رتبه دوم پس از آمریکا) بود و کارخانه راس لافان آن یک سوم مصرف جهانی را تأمین میکرد. حالا این زنجیره قطع شده و بر تولید نیمهرساناها در کره جنوبی و تایوان (که بیش از یک سوم تولید جهانی را در اختیار دارند) تأثیر گذاشته است.
تولید آلومینیوم: شرکتهای آلومینیوم بحرین و قطر تولید خود را کاهش داده یا برخی خطوط را متوقف کردهاند. ایران همچنین کارخانههای فلزی در کشورهای خلیج فارس را به عنوان اهداف مشروع تلافیجویانه اعلام کرده و پس از حمله اسرائیل و آمریکا به کارخانههای فولاد ایران در ۲۷ مارچ، هشدار داده که کارگران در عربستان، بحرین، قطر، کویت و اسرائیل باید از این تأسیسات خارج شوند.
قیمت شکر: حتی بازار شکر تحت تأثیر قرار گرفته؛ برزیل به دلیل کمبود نفت، بخشی از نیشکر خود را به تولید اتانول (سوخت زیستی) اختصاص داده و این امر قیمت شکر را به شدت افزایش داده است.
ساوین تأکید میکند که اینها تنها آثار اولیه هستند و با ادامه جنگ، اختلالات زنجیره تأمین بدتر خواهد شد. قیمت سهام بسیاری از شرکتها در بورس والاستریت نیز سقوط کرده است.وی با اشاره به سکوت نخبگان غربی (که قبلاً روسیه را به اختلال زنجیره تأمین متهم میکردند) میگوید: «اکنون همه جهان باید هزینه سیاستهای دیوانهوار آمریکا و اسرائیل را بپردازد.»
نویسنده اشاره میکند که ایالات متحده در زمینه نفت، پلاستیک و هلیوم وضعیت نسبتاً بهتری دارد، اما در کودهای شیمیایی وابسته به واردات از روسیه است. ساوین پیشنهاد میکند که مسکو باید از صادرات کود، اورانیوم و سایر کالاها به عنوان اهرم سیاسی استفاده کند و در ازای آن، آمریکا را وادار به موارد زیر کند:
رفع محاصره کوبا
آزادی نیکلاس مادورو و همسرش
تعهد به عدم تجاوز آینده به ایران و سایر کشورها
توقف ارسال سلاح به اوکراین
لغو تحریمهای بخش انرژی روسیه
به عقیده او، «سیاست باید بر اقتصاد اولویت داشته باشد»، همانطور که بحران اوکراین نشان داد.
