خبرگزاری راسک: در آستانه ماه رمضان، گروه طالبان در افغانستان با اشاره به «روح رحمت و بخشایش» این ماه، سه نظامی اسیر پاکستانی را همراه با بستههای هدیه به هیأتی از میانجیگران سعودی تحویل دادند؛ اقدامی نمادین که قرار بود آتشبس شکننده میان کابل و اسلامآباد را پس از درگیریهای شدید ماه اکتبر حفظ کند.
با این حال، امید به ثبات دیری نپایید. به گزارش فایننشیال تایمز، درگیریها بار دیگر شعلهور شد؛ نیروهای طالبان به سوی پاسگاههای مرزی آتش گشودند و جنگندههای پاکستانی کابل و پایگاه سنتی طالبان در قندهار را هدف قرار دادند. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، هفته گذشته از «جنگ آشکار» علیه طالبان سخن گفت؛ تعبیری که نشاندهنده عبور روابط دو طرف از نقطه بازگشت است.
پاکستان در دو دهه گذشته نقشی تعیینکننده در پرورش و حمایت از رهبری طالبان ایفا کرده بود؛ از آموزش و تأمین مالی از طریق نهادهای اطلاعاتی تا پناه دادن به آنان در دوران حضور بیستساله ناتو در افغانستان. اما بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ که زمانی در اسلامآباد با نوعی رضایت راهبردی همراه بود اکنون به تهدید اصلی امنیتی پاکستان تبدیل شده است.
افتخار فردوس، بنیانگذار پلتفرم تحلیلی «خراسان دایری»، به فایننشیال تایمز گفته است: «پاکستان و طالبان اکنون یکدیگر را بزرگترین دشمن خود میدانند. این یک نبرد مستقیم است.» این چرخش، بیانگر شکاف عمیق میان منافع امنیتی دو طرف و ناکامی طالبان در ارائه تضمینهای پایدار امنیتی است.
محور اصلی اختلاف، ادعای اسلامآباد درباره فراهم کردن پناهگاههای امن برای گروههای مسلح پاکستانی در خاک افغانستان است؛ از جمله تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) و جداییطلبان بلوچ. این گروهها، بنا بر دادههای «درگاه تروریسم جنوب آسیا»، سال ۲۰۲۵ را به مرگبارترین سال برای نیروهای امنیتی پاکستان در دو دهه گذشته بدل کردند؛ با کشته شدن ۱,۲۲۹ نیروی امنیتی.
فردوس میگوید: «نشانهها از زمان بازگشت طالبان به قدرت آشکار بود، اما پاکستان در سرخوشی اولیه، دیرتر متوجه شد که طالبان متحد قابل اتکایی نیستند.» او میافزاید اسلامآباد اکنون بهدنبال تغییر کلی ساختار حاکمیت در کابل است.
در فضایی از رقابت ژئوپولیتیک، خواجه آصف طالبان را «نیروی نیابتی هند» خوانده است؛ اتهامی که دهلینو و طالبان آن را رد میکنند. در همین حال، کشورهایی چون عربستان سعودی، قطر و ترکیه خواستار احیای آتشبس شدهاند، اما مذاکرات متعدد در دوحه، استانبول و ریاض تاکنون به نتیجه پایدار نرسیده است.
پس از موجی از حملات متقابل، پاکستان اعلام کرد از روز جمعه تاکنون ۴۱۵ جنگجوی طالبان و نیروهای همپیمان کشته شدهاند؛ رقمی که بهطور مستقل تأیید نشده است. اسلامآباد همچنین مرگ ۱۲ سرباز پاکستانی را پذیرفت. در مقابل، طالبان مدعی کشته شدن ۵۵ سرباز پاکستانی و ۱۳ نیروی طالبان و دهها غیرنظامی در حملات هوایی شده است؛ ادعاهایی که آنها نیز تأیید مستقل ندارند.
در سطح راهبردی، برای پاکستان حیاتی است که خشونت در مناطق مرزی غربی محدود بماند. اما حملات انتحاری تحریک طالبان پاکستان و شاخهای از داعش، حتی به شهرهای بزرگ از جمله حمله ماه گذشته به پایتخت که دهها کشته برجای گذاشت کشیده شده است. این ناامنی، برنامههای اسلامآباد برای بهرهبرداری از منابع معدنی مناطق مرزی را نیز مختل کرده است.
مقامهای ارشد نظامی و سیاسی پاکستان، طالبان را «نظامی نامشروع» توصیف کردهاند که بر پایه سرکوب و قرائتی سختگیرانه از دین بنا شده و حقوق زنان و دختران را محدود کرده است. در مقابل، طالبان دولت پاکستان را «حکومتی نظامی» مینامند که به بیثباتسازی افغانستان متهم است و حتی تلاش کردهاند چهرههایی چون حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، را در این چارچوب همسو نشان دهند.
ابراهیم بهیس، تحلیلگر ارشد «گروه بحران» در کابل، به فایننشیال تایمز گفته است: «یکی از منابع اصلی مشروعیت طالبان، ادعای تأمین امنیت در افغانستان بود. حملات پاکستان به کابل و قندهار این ادعا را به چالش میکشد.» به گفته او، طالبان با استفاده از پهپادها و نیروهای ویژه موسوم به «شوکتروپر» به پاسگاههای مرزی حمله کردهاند و پاکستان ناگزیر به بازتنظیم راهبرد خود خواهد بود.
طالبان حضور گروههای مسلح فرامرزی در خاک افغانستان را انکار میکنند؛ اما تیم پشتیبانی تحلیلی و نظارت بر تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد در اوایل فبروری گزارش داد که طالبان «همچنان محیطی مساعد برای طیفی از گروههای تروریستی» فراهم کردهاند، از جمله تحریک طالبان پاکستان که پیشتر از «حمایت لجستیکی و سازمانی قابل توجه» برخوردار بوده و دستکم ۶۰۰۰ نیرو در نزدیکی مرز با پاکستان در اختیار دارد.
الیزابت ترلکِلد، مدیر برنامه جنوب آسیا در «مرکز استیمسون»، هشدار داده است: «خطر خشونت نیابتی واقعی است و با هر دور از عملیات نظامی پاکستان در حال افزایش است.» از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴، تحریک طالبان پاکستان کارزار بمبگذاریهای انتحاری را به راه انداخت که حدود ۲۰ هزار کشته برجای گذاشت.
پاکستان با ارتشی ۶۰۰ هزار نفری و نیروی هوایی قدرتمند مواجهه میکند؛ در حالی که شمار نیروهای طالبان حدود ۲۰۰ هزار نفر برآورد میشود. آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان در امور افغانستان، به فایننشیال تایمز گفته است: «پاکستان داراییهای اطلاعاتی قابل توجهی در داخل افغانستان دارد. میتواند عملیات مبتنی بر اطلاعات زمینی انجام دهد یا از آسمان ضربه بزند.»
او تصریح کرده است که «دیگر مجالی برای اهرمهای دیپلماتیک باقی نمانده؛ تنها گفتوگوی سخت و اقدامات میدانی.»
