خبرگزاری راسک: در تازهترین اقدام محدودکننده طالبان، اداره امر به معروف و نهی از منکر این گروه در استانهای فاریاب و دایکندی، نشر تصاویر «زندهجان» در رسانهها را ممنوع اعلام کرده است. این تصمیم در راستای تطبیق ماده هفدهم قانون امر به معروف طالبان صورت گرفته و بنا به گزارش مرکز خبرنگاران افغانستان، این ممنوعیت تاکنون در ۱۷ استان کشور اجرایی شده است. گسترش این روند، واکنشها و نگرانیهای گستردهای در میان فعالان رسانهای، نهادهای مدافع حقوق بشر و جامعه بینالمللی برانگیخته است.
پیشینه و چارچوب قانونی
در ماه اسد سال گذشته، ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، قانونی را تحت عنوان “قانون امر به معروف و نهی از منکر” توشیح کرد که ماده هفدهم آن بهصورت مشخص نشر تصاویر «زندهجان» را ممنوع میسازد. در ادبیات دینی طالبان، «زندهجان» به موجودات دارای روح (بشری یا حیوانی) اطلاق میشود. این قانون، که ماهیت آن برگرفته از تفسیر خاص طالبان از فقه حنفی و برداشت سختگیرانه از آموزههای دینی است، عملاً فضای اطلاعرسانی را بهشدت محدود کرده و رسانهها را در وضعیت دشواری قرار داده است.
ابعاد رسانهای و تأثیر بر آزادی بیان شامل:
تعطیلی رسانهها؛ در برخی استانها، تلویزیونهای محلی و حتی تلویزیون ملی (وابسته به گروه طالبان) ناگزیر به توقف نشرات تصویری شدهاند. این ممنوعیت به معنای فلج شدن بخش بصری رسانهها است.
سانسور گسترده؛ خبرنگاران دیگر قادر به پوشش تصویری رویدادها، مصاحبه با مردم، یا تهیه گزارشهای تصویری نیستند. این امر دسترسی شهروندان به اطلاعات موثق و بصری را بهشدت کاهش میدهد.
تهدید امنیت روانی خبرنگاران؛ رسانهها و خبرنگاران در معرض برخوردهای تند، تهدید و فشار قرار گرفتهاند و این امر باعث افزایش خودسانسوری در بین آنها شده است.
پیامدهای اجتماعی و فرهنگی شامل:
خاموشی چهرههای جامعه؛ از معلمان و دانشآموزان گرفته تا هنرمندان، زنان، فعالان مدنی و پزشکان، همه تحت سایه این قانون دیگر نمیتوانند در رسانهها دیده شوند. این امر باعث گمنامی چهرههای مثبت و فعال جامعه میشود.
سرکوب زنان؛ زنان که پیش از این نیز با محدودیت شدید رسانهای روبهرو بودند، اکنون عملاً از صحنههای تصویری رسانهای بهکلی حذف میشوند. این حذف نمادین، تأثیرات عمیق فرهنگی بر نقش و هویت زنان دارد.
ایجاد جامعهی بیصدا؛ وقتی صدا و تصویر از جامعه حذف شود، دیالوگ اجتماعی، گفتوگوی فرهنگی و تولید محتوای آموزشی و هنری نیز نابود خواهد شد.
ابعاد حقوق بشری و بینالمللی شامل:
نقض حق آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات؛ براساس ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، حق آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات از حقوق اساسی انسانهاست که در این اقدام طالبان بهطور مستقیم نقض میشود.
نگرانی جامعه جهانی؛ نهادهایی چون سازمان گزارشگران بدون مرز، کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ)، و سازمان ملل بارها هشدار دادهاند که سیاستهای طالبان در تضاد آشکار با موازین حقوق بشری قرار دارد.
ابعاد سیاسی و اهداف احتمالی طالبان شامل:
کنترل کامل بر رسانهها؛ طالبان در تلاش است با حذف تصویر و صدا، تنها روایت خود را تحمیل کرده و دیدگاههای مخالف را بهکلی خاموش کند.
ایجاد نظام اطلاعرسانی یکجانبه؛ با حذف رسانههای تصویری و جایگزین ساختن تبلیغات دینی رسمی، طالبان بهدنبال شکلدهی به افکار عمومی بر مبنای جهانبینی ایدئولوژیک خود است.
پرهیز از بازنمایی خشونتها و سرکوبها؛ حذف تصاویر، جلوگیری از مستندسازی برخوردهای خشن، دستگیریها و دیگر اقدامات ضدحقوقبشری طالبان است.
و در نتیجه:
ممنوعیت نشر تصاویر زندهجان از سوی طالبان، نهتنها ضربهای مستقیم به رسانهها و آزادی بیان است، بلکه گامی بزرگ در مسیر ناپدیدسازی چهره واقعی افغانستان از صحنه جهانی است. این اقدام بخشی از پروژهی وسیعتر طالبان برای کنترل کامل بر فضای اجتماعی و فکری کشور است که پیامدهای بلندمدتی بر آینده دموکراسی، شفافیت، و حقوق شهروندی خواهد داشت.
طالبان و پروژه حذف چهره انسان از رسانهها؛ نیمی از افغانستان در سکوت تصویری
